Чегем тарында

Ариулугъу бла битеу дуниягъа  аты айтылгъан жерлерибизден бири Чегем тарыды.  

Лячинкъаядан ётюп, Тёбен Чегемге жете башласанг, былай бир озгъан ёмюрлеге неда жомакъгъа кирип баргъан сунаса кесинги. Къачан барсанг да, жайда, къышда,  хар заманда да ол ариулукъдан тоялмайса. Бютюнда  чучхурлагъа жетген жерледе. 

Бийик къаяла. Аралары 20-30 метр, бек тар жеринде  уа 15 метр окъуна болады. Ортасы бла уа ёмюрледен бери да Чегем череги тау башларындан ёзенлеге  жортады. Бирде таркъая, бирде уа  жагъаларындан ёрге чыгъа. 

Юч жыйырма метр бийикликден  къаяланы жырып, суула саркъадыла. Къышда уа ала  бузлайдыла, буз таякъла боладыла. Жылны кезиуюне кёре ала да кеслерича сейирле.  Ол ариулукъну кёрюрге Россейни кёп эллеринден, шахарларындан келедиле бери адамла.  Анга къарай, сейир, тамаша болуп кетедиле.

Чучхурланы аллында аш юйле, базар да барды. Базарда жюн кёлекледен, чындайладан башлап, сабий илляулагъа дери кёп затланы кёрюрге боллукъса.

Келгенле чучхурлагъа да къарай, базаргъа да кёз жетдире, жаратхан затларын аладыла. Андан сора уа, юйлеге ётюп, таулу ашарыкъланы  татыуларын кёредиле. 

Бу кюнледе кесим да бардым ары. Тышындан  келген адам бек кёп эди. Бирлерини тиллерин кесибизникилеге ушатып, ала бла шагъырей да болдум. Ала Къазандан келген татарлыла эдиле.

Аладан бири былай айтады: «Узакъ жолну къыдырып келгенбиз, таулу тёшлю жерлени да кёрдюк. Уллу кенг ёзенлени да ётдюк, алай Чегем тары уа аланы барын да озгъанды.  Бери биринчи кере келеме. Аллах  буюрса, энтта келликме  бери». 

Экинчиси уа: «Бу жол бла жетинчи кере келеме. Быллай жомакълы жер адамны кесине тартханлай турады. Сора тилибиз да келишеди, къарындаш миллетлебиз. Былайда сагъатдан артыкъ турабыз. Къурманны кафесинде сыйланып, эл-тюбюне да барлыкъбыз. Хычинлени ашамай кетерге уа жарарыкъ тюйюлдю», - деди. 

Хар баргъанымдан, анда бир жангы зат кёреме. Къаяны ырбынына тирелип ишленнген юйле, къаяланы кеслеринден чыкъгъан  сунарса, бири биринден ариула. 

Базарлары ачыкъды, къуру аяз ургъанлай турады, сууукъду сатыу этгенлеге, алай болса да, жигитдиле бизни тиширыуларыбыз, сатыуларын да бардыра, эшиулерин да унутмайдыла.