Ахшы улан

-Хапар-

Жашауда кёп тюрлю болумланы сынаргъа, кёрюрге тюшеди. Бу хапарны автору Темуккуланы Адил да чыгъарманы жигитини сыфатын керти жашаудан бир элли таулу жашны юлгюсюн алып къурагъанды. Автор бизге, окъуучулагъа, арабызда тюз акъыллы жаш адамла ёсюп келгенлерине къууаннганын айтыргъа излеп жазып жибергенди бу хапарны.

Арт къауум жылда бир сабийни ёсдюрген окъуна тынч тюйюлдю. Ол себепден болур жаш адамларыбызны юйюр къураргъа ашыкъмагъанлары да. Алай сабийле ёсдюргенни ауарасындан къоркъмагъанла, хар туугъан баласын уллу насыпха тергегенле да халкъыбызда бардыла. Ала былай оюм этедиле: саулугъум аман тюйюл, къолум, аягъым бар, эринчеклик этмесем, къалай жалчыталмам сабийлерими. Аналары да бош туруп турмаз…

Алий-Солтан жашланы ол къауумунданды, аны сакъалына акъ кирип да башламагъанды, беш сабийи уа арбазда ойнайдыла. Уллусу Омар быйыл тогъузунчу классха барлыкъды. Сабийни кеси ёсе баргъаныча, анга этилген къоранчла да кёбейе барадыла. Къырал а оналты жылдан сора сабийге берилген болушлукъну тыйып къояды. Алий-Солтан эрине, арый-тала билмей ишлейди. Машиналагъа къарап, бузулгъанларын къурап, кече уа къалауурлукъ этип, хар алгъан сомчугъун юйюне келтиреди. Ыйыкъны ахырында нёгерлери: «Кел, бирге олтурайыкъ, солугъан да бир эт. Не кёп ишлесенг да, шёндю сабийле манга, манга деп турлукъдула ансы, ма кёрюрсе, ыспас этселе», – деп айтханларында да, унамагъанды. Къызгъанчдан угъай, ахчаны зырафына къоратыргъа сюймегенден. Ишчи нёгерлерини да, ол болумну ангылап, кёллерине тиймегенди. Алай Алий-Солтанны юсю-башы да аладача болмагъанын эслемей тюйюл эдиле.

…Жаш адамланы шёндю эслери, акъыллары да тюрлю-тюрлю гаджетлеге бурулупду. Ууакъ сабийлени окъуна къолларында – телефонла, алада уа – кёп тюрлю оюнла. Керек затла да бар, алай школчуланы асламысыны уа заманлары оюнлагъа кетеди. Омар окъугъан классда уа – жашлада, къызлада да арт заманда чыгъа келген багъалы телефонла. Жангыз да анда – эски (тюекли) телефон. Классны жашы-къызы да бир бирлерине телефонларын кёргюзтюп махтанадыла. Омарны уа махтаныр заты жокъ. Лаура уа, Омар эрттеден бюсюреген къыз, бир жол жашха (ариу, эркин ёсгенле адамны жанына тиер айтханыбыз деп ангыламайдыла): «Омар, сизни юйге да ахча къытлыкъмы киргенди, сени телефонунг къаллайды? Аллайны шёндю къарт ыннала да жюрютмейдиле», – деди.

Аны сёзлери жашны жюрегин бек къыйнадыла, бютюнда къызны айтханын эшитип, тенглерини кюлгенлери. Ол кюн атасындан жангы, «крутой» телефоннга ахча тиледи ол. Биле эди атасы ишде къалай къыйналгъанын, уллу юйюрню кечиндирген тынч болмагъанын да. Алай тенглериндеча телефону болурун а бек сюйдю, Лаураны да аман тилин тыярча. Атасы угъай демеди: – Хо, тамбла ишими юсю бла ахчачыкъ тюшерикди да, сен школдан сора мени ишлеген жериме келирсе да, ахча берирме, болжалгъа салмай, телефонла сатыучу салоннга барып сайларса, – деди.

Омар а, асыры къууаннгандан, кече хазна жукъламай чыкъды. Школдан сора уа мычымай атасыны ишлеген жерине жетди. Ол а жюк ташыучу машинаны тюбюне жатып, несин эсе да къурай тура эди. Жашын кёрюп, атасы ахча курткасыны ич хуржунунда болгъанын айтды да, ахча Омарны къолуна тюшдю. Къууанчыны чеги жокъ: жаш адамла не гитче затчыкъгъа да къууана биледиле, уллайгъанла да алай болса эдиле…

Энди тамбла кёрюрле аны жангы, жылтырагъан телефонун, интернети да, тюрлю-тюрлю функциялары да болгъан… Алай жашны кёзюне ишлей тургъан атасыны аягъында чурукълары илиндиле. Ала уа – эскиле: бирини олтаны айырылып, темир чыбыкъ бла тигилгеннге ушашлы, жер-жеринден байланып, жылтыргъан чындайындан а баш бармагъы къарап, къоллары уа билеклерине дери машина жаугъа боялып, къап-къара…

 – Омар, бар, кеч болма. Мен юйге бюгюн барлыкъ болмам, хар затха сен иги къара. Къалауурлукъ ишимде бюгюн мени кезиуюмдю, – деди. Омар, бир зат акъылына келип, таукел тюкенле таба атланды. Ма, телефонла сатхан салон – кир да сайла. Алай жаш салоннга бурулмай, къарагъан окъуна этмей озду. Арлакъда аякъ кийимле сатылгъан тюкеннге кирди да, ёлчемине кёре атасына чурукъла алды, къалгъан ахчагъа уа – ариу кёлек бла костюм. Омарны жангы телефон алыргъа итиннгенинден бир жукъ да къалмады. Аны къой, жюрегине бир хошлукъ келип, кеси кесине ыразы болду. Телефонсуз да къалмады, жашы бла асыры ёхтемленнгенден кёлю кёкге жетген ата мадар тапды анга.

Алий-Солтан оналтыжыллыкъ жашы, сабийликден чыгъып, киши мардасына киргенин ангылап къууанды. Эртте заманда иги жашха улан деп бош айтхан болмазла.