Алма терек орнатыргъа сюе эсегиз - заманы келгенди

Алма терек сизни кёп жылланы бай тирлик бла къууандырып турур ючюн, аны орнатханда, талай жорукъгъа эс бурургъа, ишин да тынгылы этерге керекди. Бу материалда аны юсюнден айтайыкъ.

Биринчиден – терекчикни сайлау. Мында бу затлагъа эс буругъуз:

- терекчик 1-2 жыллыкъ болсун;

- аны тамырлары кючлю, тынгылы болургъа керекдиле;

- орта бутагъы жарасыз, кеси да тюз болгъанын сайлагъыз;

- бийиклиги 1-1,5 метр болса тамамды;

- сиз жашагъан жерни хауасына келишген сортланы алыгъыз.

Къачан орнатыргъа тийишлиди? Сюйсегиз кюзде - кече къырау къагъып башлагъынчы, сюйсегиз а жаз башында – терекле чирчик этип тебирегинчи. Шимал регионлагъа жаз башы игиди деучюдюле, къыбыла тийрелеге уа – кюз. Ол эм игисиди, алай сюйсегиз аны алышыргъа боллукъду.

Терекчиклени сатыу асламысында жаз башында башланады. Аны кесигиз да кёре болурсуз, жол жанларында, рыноклада кёп болгъанларын. Алай игиси – аланы питомникледе алсагъыз. Жол жанында ким не зат сатханын билмейсиз. Сатыучу айтханнга, ол кёргюзтген суратлагъа артыкъ ышаныргъа керекмейди. Ол сатыуун бошап кетсе, сиз артда аны ызын табарыкъ тюйюлсюз, терек бош зат болгъанын а талай жылдан сора билликсиз. Питомникде уа аллай къоркъуу жокъду. Аны себепли бир амал бар эсе терекчикни аллай мюлкледен сатып алыгъыз.

Терек дегенде, алманы юсюнден айтсакъ, ол кюн жарыкъны бек сюеди. Аны ючюн хар бирини ортасында 4-5 метр къоюгъуз. Ол кеси да гитче сортлагъа тийишли жорукъду. Уллу ёсериклеге уа 6-7 метр окъуна керекди (ыз-ыз орнатсагъыз - 5-6 метр).

Терекчик орнатыллыкъ жерде метр кенглиги эмда 60-70 сантиметр теренлиги болгъан уручукъ къазыгъыз. Ызы бла тюбюне 10-15 сантиметр къалын зыгъыр неда керамзит жайыгъыз; алай этсегиз тамырланы тюбюнде суу жыйыллыкъ тюйюлдю. Сора семиртгич маталлы къатыш затны хазырлагъыз: эки челек мешхут, эки чёмюч кюл, 100 грамм (комплекс) минерал семиртгич. Барын да къара топуракъ бла къатыш этигиз.

Терекчиклени тёммеклеринде, тамырларыны баш жанында, бутакъ ёсюп кесилгенча аллай жерлери болуучуду. Алайы жер башында къалыргъа керекди! Сора тамырларын ары-бери жайып, ашыкъмай ол топуракъ къатышны къуюгъуз. Уру белине дери толса – бир челек суу къуюгъуз. Къалгъан топуракъ бла толтуруп, таякъ бла тешик этигиз, ашыкъмай 3-4 челек суу салыгъыз. Биринчи айлада терекни тюбюн аз-маз мылылы тутугъуз.

Тюз орнатып бошагъанлай,  терекчикни бутакъларын кесерге керекди. Жер башындан ёрге 1-1,2 метр алыгъыз да, андан артыгъын кетеригиз. Ызы бла тёммегинден жанларына ёсген 3-4 бутакъны къоюгъуз.

Биринчи жыл терекчикге иги къараргъа керекди. Кезиу-кезиу суу салып туругъуз, бегирек да исси кюнледе. Тёгерегине агъач къышхыр, ханс-жемиш къатыш жайыгъыз. Тёммегин гылыуладан ау неда башха зат бла къоруулагъыз.

Экинчи жылдан башлап, жаз башында мешхут жайыгъыз. Чагъып бошагъанындан сора уа,  комплекс семиртгичлени хайырланыгъыз. Кюзде уа органика (мешхут, кюл…) эмда фосфор-калий тюрлюлерин жайыгъыз.

Терек иги ёсюп, бай тирлик берирча, аны эски, сыныкъ бутакъларын кетерирге керекди. Дагъыда заранлы къурт-къумурсхаладан, аурууладан да къорууларгъа. Аны барын да этсегиз, алма терек юч-беш жылдан сора чагъып, тирлик берип башларыкъды.