Иги адетле эски болмайдыла

Менича, Совет Союзда туугъанла  ол заманланы бюгюнлюкде, къыралыбызгъа жан-жанындан къоркъуу тюшгенде, анга къаты къысыулукъ этилгенде, бютюн уллу тансыкълыкъ бла эслерине тюшюрген сунама. Ала, баям, эслерине къуру тюкен тапкаланы угъай, кеслерини жаш заманларын, жалынчакъсыз насыпларын тюшюре болурла, деригим келеди. Ол къыралда болгъан адет-тёрелени, белгилени тансыкълагъанла да кёпдюле. Аланы бир бирлери къайтарылып да башланнгандыла.

 Сёз ючюн, Биринчи майда  демонстрацияла жангыдан бардырыладыла. ВВЦ-гъа алгъыннгы аты ВДНХ (выставка дистижений народного хозяйства) къайтарылгъанды. Анга бу ат 1958 жылда берилген эди. ТАСС (Телеграфное агентство Советского Союза) энди 1992 жылда чыкъгъан ИТАР-ны орунуна жюрютюле башлагъанды. «ТАСС уполномочен заявить» деген сёзле энди тынч  ангылашынырыкъдыла.

Президентни буйругъу бла ГТО-ну мардаларын бериу россейлилеге борч болуп къалгъанды.  «Ёмюрню къурулушлары» жангыдан башланнгандыла: АТЭС-ни Владивостокда саммитини ачылыууна жораланып, Сочиде Олимпиаданы объектлери, футболдан 2018 жылда дуния чемпионатха хазырланыу бла  байламлы къурулушла,  БАМ-ны жангыдан ишлеп башлау дегенча уллу ишле бардырыла турадыла.

«Урунууну  жигити» деген сыйлы ат къайтарылгъанды. ВЦИОМ бардыргъан сорууланы эсеплерине кёре, аны россейлилени асламысы дурус кёргенди, Совет Союзну заманындагъы «Халкъ контрольну» орунуна бусагъатда Путинни башламчылыгъы бла чыкъгъан ОНФ (Халкъ фронт) ишлейди.

Биз бек сюйюучю Жангы жылны байрамыны юсюнден да айтайыкъ. Бусагъатда ашарыкъ бек кёп болгъанына да къарамай, «Оливье» салат бизде  озгъан заманны бек айырмалы, огъурлу белгилеринден бири болгъанлай къалады. Совет Союздан къалгъан илляуланы кёпле назы терекни эм багъалы жерлерине орнатадыла, терекни бек башына бешмюйюшлю жулдузну саладыла. Башха илляуланы жангыларын да совет замандагъылагъа ушатыргъа кюрешедиле  бусагъатда.

Къар  Аппаланы да, совет замандача, ичлерин мамукъдан этедиле. Юйде байрамлада артыкъ бек кёрюнмей эсе да, уллу шахарланы орамларында, майданларында совет заманны тансыкълауну белгилери шарт эсленедиле. Тюкенледе «Советское  шампанское» деген жазыулары бла ичгиле сатыладыла, кёп жерде къызыл байракъла тагъыладыла.

Адлерде  санаторийледен бирини аты «СССР» деп болгъанын да эшитгенме.  Манга ол сейир кёрюннгенди. Сёз ючюн, анда солугъаннга «Къайда солугъанса?» деп сорсанг, «СССР-де!» деген жууапны эшитген хычыуунду.

Совет Союзну тансыкълагъанлагъа  быллай сайт да къуралгъанды – «Назад в СССР. СССР-де туугъанланы форумлары».  Анга киргенле совет жашау халны, байрамланы, пионер лагерьлени, тимуровчуланы, эски фильмлени, телебериулени юслеринден бир бирге хапар айтадыла, совет анекдотланы эсге тюшюредиле, совет затланы музейлерин къурайдыла. Анга къарагъанла  мингле бла саналадыла.

Совет жашауну юсюнден айтханда, подъездни аллында олтургъан ыннала  эсибизге тюшедиле. Къыйыр шахарлада ыннала бусагъатда да подъездлени къатларында, алгъынча, жыйылып олтургъан, чёплеу чёплей политиканы эм къоншуларыны юслеринден лахор этген хапар барды.  КПСС-ни  АК-сыны биринчи секретары Хрущёвну анасы да алай жашагъанды. Эсгериулеге кёре, Никита Сергеевич да, Москвада  белгили юйге кёчюрюлгенден сора да, элде тёресин унутмай, къаты бла  ётюп баргъан адамгъа «Къалайса?»-деп соруучу эди.

Совет Союзну заманында чыгъарылгъан  бир-бир затла да къайтарыладыла. Бек алгъа пил сураты болгъан чай кырдык къайтарылгъанды.  Андан сора уа «Алёнка» шоколад, совет  къыйма, «Столичная» аракъы, «совет  эскимо», пломбир, «Дружок» бишлакъчыкъ, «Крем-сода» суу, «Крестьянское» жау эм кёп башха ашарыкъла жайылгъандыла.

ВЦИОМ бардыргъан сорууну эсеплери ачыкълагъанларыча, инсанларыбызны  55 проценти совет сатыу-алыу белгилени бийик даражалылагъа эм  ала бла чыгъарылгъан ашарыкъланы эм татыулулагъа санайдыла. Соруулагъа жууап бергенлени жарымы совет белгилеге  жангыладан эсе бек  ышанадыла, 5 проценти уа кёп совет затны тансыкълайдыла. Аны къой, тыш къыраллы адамла окъуна тансыкълайдыла кёп совет ашарыкъланы: мен  сгущёнкабызны, «Алёнка» шоколадны  кёп санда алып кетген туристлени кёргенме. Бир бирлени ёшюнлеринде уа  Володя Ульяновну сураты болгъан  октябрят значокла тюйрелип эдиле. Ол белги  къырал тарых музейде  сатылады.

Энди пионерлени адетлери да къайтарыла барадыла. Сёз ючюн, «Зарница» оюн кенг халда бардырылады. Школчуланы жолоучулукълагъа жюрюгенлери, уллу отну къатында жыйылгъанлары, жангыз къалгъан къартлагъа барып болушханлары – ала барысы да жашауубузгъа кийириле барадыла. Ол а хайыр болмаса, хата келтирмезлиги баямды.