Гинжи

Хапар

Улбашланы Саниятны хапарларын арсарсыз таныйса, аланы энчи ызлары баямды. Бу жол да аладан бирин басмалайбыз.

Гитче заманымда, Нарсанагъа жууукъларыбызгъа барлыгъым келсе, атама: «Къарыным ауруйду, Нарсанагъа элтчи» - деп, тилеучю эдим.  Атам анда докторла игидиле  деп,  бир кере ауругъанымда ары элтген эди да, мени ол эсимде къалгъан эди. Анда бир жууугъубуз  кертиси бла да аты айтылгъан, ауругъанлагъа болушалгъан адам эди. 

Атамы эгечлери уа боюнларындан алтын сынжырларын тешип, чачым бла бирге эшип, эркелетип, мени бла тюз гинжи бла ойнагъанча ойнаучу эдиле.Нарсананы айтылгъан тюкенлеринде бирде чыммакъ акъ жыйрыкъ, бирде къып- къызыл  чурукъчукъла да алып къууандырыучулары да кёз аллымдады. Анам: «Биягъы ол къызлагъа  тансыкъ болгъан болур, элте бар маржа муну, ансы  жиляп  турлукъду», - деучю эди.

Мен бир жол атам танг эрттен кетеригин билип, жукъламай сакълап тургъан эдим: сабийни ким алдаялыр бу дунияда? Обурчукъладыла.

 «Къарачайгъа жетгинчи,    бёрюле улугъанны эшитгенлей баргъанбыз. Юйде тур, – деди атам. -Эки-юч атлы болуп барсакъ, элтирме».

Ол атына миннгенлей мен: «Мени элтмей бара эсенг, аман жолгъа бар», -  деп жилядым. Ол  а ол кюн чыкъмады жолгъа. Атындан тюшдю, хуржунларын да  ат сыртындан алды, сора   мыйыкъ тюбюнден кюле, мени да къоюнуна алып, юйге къайтды.

Андан сора жашырын, манга билдирмей,  экинчи кюн, мен къалкъыгъанлай, кетген эди.

Ма бу жол да мен аны тау артына кетерин анам къурагъан хуржунладан сезип, эшик аллында чурукъчукъларымы кийип, тырхыкда олтуруп турама.

Атам: «Къызым, бар жукъла, мен   санга Нарсананы бек уллу тюкенинден орус гинжи ала келирме», - деп, тынчайтып кетди.

Энди мен тау башында атамы уллу къарачай атын къачан керёме деп, Кюнлюмден кёзюмю алмай сакълайма. Бир эрттенликде уянсам а,  жастыгъымда бир сейир аламат гинжи жукълап! Меникича чыммакъ акъ жыйрыкъчыгъы табанларына жете. Ариу акъ чилле халыла бла накъышла тигилип!Аякъчыкъларында акъ сахтияндан  баулу чурукъчукълары! Ичинде кёлекчиги бла жёбелехан кёнчекчиги! Башчыгъында уа саламдан эшилген къалпакъчыгъыны юсюне гюлчюк бла, акъ дарийчик тагъылып!  Боюнунда маржан минчакъчыкълары белине жете! Къоюнума алгъанлай, кём-кёк кёзчюклерин ачып: «Мама!» – деп тохтамаймыды.  «Ох!» – деп,  къоюнума къысдым.

«Бюсюредингми, къызым?» – деп, атам мени юй башында чырахтаннга жетдирирге аз къоюп, ёрге  атып, тутуп, къоюнуна къысды. Атамы боюнундан къаты къысып, дыгъыл этген мыйыкъларын уппа этдим.  Энди мен  хар кюн сайын ойнап, зауукъ этеме!

Бир жол  атам ишлеген агъач бешикчикге салып гинжими, бёлляй этдире тургъанлай, Тёбен элден хар  къуруда бир зат тилей келиучю бир тиширыу, къызы Айшатны къолундан тутуп келди. Айшат бурунун къаза кетип, мени къатыма келип: «Биз бай болсакъ, мени  аттям да  манга аллай гинжи аллыкъды», - деди. Мен бешикден анам тикген парча бауланы тешип, уяннган гинжими кёргюзтюп: «Къарачы кёзлери,  мени  анамы кёзлерича, кёмкёкдюле. Сюйсе,  ачхан этеди, сюйсе, жапхан этеди», -  деп, Айшатха да къызгъанмай ойнаргъа бердим.

Къонакъ  тиширыу сыйланнган да этип,  къызыны къолундан тутуп кетерге тебирегенлей, къызы къычырыкъ этип жиляп, кетерге унамай,  эшек бузгъа тирелгенлей, тирелип тохтады. «Хо бир да, факъыр, аллай багъалы гинжини мен санга къайдан табайым», – деп, ахтынды анасы. «Бу арбаздан  гинжисиз кетерик тюйюлме», - деп, къызы анамы, мени да армау этди. Битеу тау элибизни дорбунларыны къая къызлары  таууш этип, зынгырдатып: «Гинжинииии бермеселееее, юйгеее бааарлыкъ тюййюлмееее», - деп, сарнайдыла. Мен да гинжими къаты къучакълап: «Бермейме!» – деп, жилядым. Анам да абызырап, бир манга, бир къонакъ къызгъа  къарай кетип, амалсыз болуп, гинжими къолумдан  кючден тартып  алды да: «Санга атанг Нарсанадан энтта да келтирир»,  – деп,  омакъ акъ жыйрыкълы  гинжими,  шимир жыйрыкъ, суу бурун Айшатны къолуна тутдурду. Айшатны анасы да терк-терк жёбелей, бир къолу бла къызыны къолундан, бирси къолу бла анамдан тилеп алгъан тюйюмчекни ёшюнюне къысып, къачханлай кетди.

Атам  келгенде,  арбазда хуна жанында  атылып тургъан бешикчикни, мени жиляй тургъанымы да  кёрюп, анама тырман этди. Анам: «Къонакъбайлыкъны къалай бузар эдим. Жарлылыкъларына да жаным ауруду», – деп, ахтынды. Мен а жиляй эдим, гинжим кёз аллымдан кетмей...  Жылы къоюнуна алып, атам: «Базар кюн Нарсанадан орус гинжиден да ариу, башында окъа бёркчюгю, алтын ёшюнлюгю,   белинде кюмюш камары болгъан къарачай гошана  гинжи келтирирме», -  деди. Мен жилягъанымы тохтатдым, алай анама ёпкелеп, ушхууурда ашамай жатдым. Ол  кече,  мен ауруп безгек болуп, къалтырауукъ тийип,  жукъламай, анамы- атамы, къалгъанланы да  жукълатмай чыкъгъан  эдим. Эрттенликде уа  уруш башланды! Мени  сабийлигим, гинжи ойнагъаным да  аны бла ол кюн бошалгъан эдиле.