Болгъан иш

Ахыры. Аллы 25  ноябрьде басмаланнганды.

Эгечим да айтханымлай этди.  Аллахха шукур!  Къарындашыбыз да аурууундан къутулду. Баш ием да, мен да игирек болмагъанлай, эгечими да алып, сабий болгъан детдомгъа барабыз. Эгечим а, ары жюрюген заманда бир медсестра бла шагъырей болгъан эди да, бара  тургъаныбызлай, аллыбызгъа ол чыгъып къалады. «Энди уа къайрысыз, - дейди. – Сабийигизни алып кетгенсиз да». «Биз сабийни алмагъанбыз, алыргъа энди бара турабыз, - деди эгечим. «Мен сизни жашчыкъны таныйма,  алгъаракъда аны алып кетгендиле», - дегенни айтды.

Ол тиширыудан айырылдыкъ да, чапханлай бардыкъ детдомгъа дери. Аны таматасына тюбедик. Ол а,  андагъы докторланы барын да кабинетге жыйып, кёп заманны оноулашып турдула. Андан чыкъгъандан сора, бизни да алып, къабырла болгъан жерге элтдиле. Анда бир сабий къабырны кёргюзтюп, бу сизни жашчыкъныкъыды, аны тюнене асырагъанбыз, дедиле.

Къабыр, кертиси бла да,  гитче  адамныкъы эди, алай эски болгъаны кёрюнюп тура эди. Эгечим ала айтханнга ийнанмады, къайдан эсе да кюрек мажарып келди да, ол къабырны къазып тебиреди. Мычымай алайгъа детдомну врачлары барысы да жыйылдыла. Сора таматалары былай айтды: «Къабырны ачсагъыз, тиф ауруу жангыдан жайыллыкъды. Алай болса, сизни сюдге берликбиз». Не этерик эдик, биреуню жеринде, тыш адамыны ичинде, атыбыз бандитге чыгъып. Закон жокъ эди. Кимге барлыкъ эдинг тарыгъа? Андан да уллу палахха къалмайыкъ дедик да, жиляй-жиляй алайдан кетдик.

Бюгюн унутханма, кимни эсине келген эди, алай ол бараклада жашагъанладан биреу былай айтды: «Биз ёмюрледен бери мал кютюп жашагъан миллетбиз. Келигиз, къурулушну къояйыкъ да, бир ферма тёгерегине жыйышайыкъ».

Алма-Атадан узакъ болмай Кескелен деген район барды. Анда «Абай» колхозгъа барабыз. Ол мюлкде кесибизге юй да ишлейбиз, сют-товар фермагъа ишге киребиз. Мен ийнек саууучу, къарындашым бла баш ием а тууарчыла болуп.

Биз ол жерге кёчгенли беш жыл озады. Анда лимонла ёсдюре эдиле. Къазахлы къатын бла аны эри эдиле къалауурлары уа. Анама ары бир иш бла барыргъа тюшеди. Жумушун да тамамлап, ингирде къайтып келеди да: «Аллах, Аллах, мен мен бюгюн анда бир жашчыкъны кёрдюм да… Асыры бек ушагъандан, сеники сундум», - дейди. «Энди къайсы къазахлыны сабийи да сизге Мухутдин болуп кёрюнюрюкдю»,- деп къойдум мен а.

Дагъыда бир юч жыл чакълы заман озады. Ол юйюр терек бахчадагъы ишлерин къоюп, эл ичине кёчюп келеди. Эл уллуду. Къазах,  оруслу, башхасы да кёп. Мында кёп тюрлю миллетлени келечилери жашайдыла. Ол жашчыкъ, бир башха адамгъа да къошулмай, бизни сабийле бла  шуёхлукъ жюрютюп тебирейди. Кёп кечелени юйюмде да къалгъанды. Тамата жашым Махти бла жан бла тёммекча болгъандыла. Андан да сейири уа - экиси да бир классха барадыла. Школ биз тургъан жерден узакъ болгъаны себепли  Махтини  школгъа бир жыл кеч жиберген эдик.

Алай эте, заман оза барады. Жаш да уллу болгъанды. Бир жол бу манга анам  деп сёлешип тебирейди. Ярабий, бу манга былай нек айтды деп, сейир да этдим. Уялдым да, сормадым. Сабийле айтханлары ючюн этген сунуп къойдум.

Ол кюнден башлап, жаш манга  анам  демегенлей сёлешмегенди. Жашны къазахлыла атагъан аты Нюрсолтанды.

Мени жашымы детдомдан алгъан къатынны бир келини бар эди. Аны да бир жашы болгъанды. Сабийни алыргъа да ол болушханды. Анга кёре аны ким болгъанын да билгенди.

Ала тургъан элге кёчюп келгенде, бизни танып къояды. Мен  сабийни излей детдомгъа бара тургъан заманымда кёрген болур эди. Бир кюн аланы араларында уллу даулаш чыгъады. Ол замнда бирси тиширыу кесини сабийи да эшите тургъанлай, Нюрсолтанны, бизни  юсюбюзден  да айтып къояды. Кюнлени биринде ол жашчыкъ эшитген хапарын Нюрсолтаннга жетдиреди. Ма ол замандан сора башлагъанды жашым манга анам деп. Кеси билгенди, бизге уа айтмагъанды. Алай эте, иги кесек заман озгъанды. Жаш школну да бошайды, аскерге да барады. Андан къайтхандан сора тракторчугъа юйретген курсланы бошап, усталыгъы бла элде ишлеп тебирейди. Кёп да турмай бир оруслу тиширыуну алады. Ол тиширыучукъ да тюбеген жеринде: «Анам», - деп алай сёлешеди. Баш иеси айтханны ючюнмю былай этеди деп  тургъанма. Къайда кёрсе да, келинча,  намыс этип тургъанды.

Элде экеулен билген хапарны букъдургъан бек къыйынды. Ол бир кюн болмаса да, бир кюн жайылады. Бютюнда сейири неди десенг а, хапарны бизден къалгъан битеу эл биле эди. Бир кюн гитче эгечим Лиза келеди. «Кел», - дегенни айтды ол, - бу хапар не зат эсе да, ахырына бир чыгъайыкъ, тюзюн билейик».

Салып бардыкъ жашны юйюне экибиз да. Къатыны бек жарыкъ тюбеди. Жашынг ишдеди, бусагъат келирге керекди, деди. Бир 5-6 минут сакълагъан болур эдик, ол заман бизге асыры кёп кёрюннгенден, тёзалмай, ючюбюз да аны ишлеген жерине бардыкъ. Узакъдан окъуна бизни келе тургъаныбызны кёрюп, нёгерлеринден бири «Нюрсолтан, ананг келе турады», - деп къычырды. Нёгерлери да биле кёре эдим.

Чабып жетди мени Мухутдиним. Къазахлы къатын анга Нюрсолтан атагъанлыкъгъа, ол мени Мухутдиним эди. «Анам», - деди, къучакълады. - «Мен сени эрттеден да билип тургъанма, айталмагъанма, кеч».

Экибиз да алайда олтуруп, кёп жилядыкъ, хапар да айтдыкъ. Хар затны ачыкъ этдик. Мен да кечгинлик тиледим  сабийлигинде ана жылыууму бералмагъаным ючюн.

Андан бери тас болгъан Мухутдиним бла ана бла балача байламлыкъ жюрютебиз. Шёндю Алма-Атадан узакъ болмай, Каскелен районну Авангард элинде жашайды. Эки къызы, эки жашы бардыла. Аллах алгъышлагъанладан болсун узакъда къалгъан балам.