Саулукъларыны осал болууу ючюн терслик кёбюсюнде адамланы кеслериндеди»

Жыл санлары жетгенлени асламысы кюн тюрленнгенлей  къыйналып башлайдыла. Ол не бла байламлыды? Аны юсюнден Вольный Ауулну поликлиникасыны врачы Рахайланы Людмила бла ушакъ этгенбиз.

-Жаланда таматаламы  жунчуйдула  кюнню  тюрлене тургъанындан?

-Угъай, бусагъатда жаш адамланы араларында да эсленеди бу иш. Билмей тургъанлай башыгъыз къаты ауруп башлай эсе неда кюнню узуну жукъугъуз къыйнап тура эсе, баям, сизни халыгъыз метеорология болумлагъа бойсуна болур. Чархыгъыз хауа болумланы  сынауларына къажау кюрешеди, бютюнда бег а жылны кезиую биринден башхасына айлана тургъан заманда болады алай.

-Чархыбыз неге бюсюремейди алай болумлада?

-Метеорология болумлагъа бойсуннган адамланы бир энчи къауумлары («метеотропныйле») бардыла. Аланы чархлары хауа болумланы тюрлениулерин бек терк сезедиле. Атмосфера басым бек терк тюрленсе (алай а минуслукъ температурадан сора жылылыкъ терк окъуна келип къалса болады), хауада кислородну ёлчеми азаяды. Ол тюрлениуню уа чархларында кислородлары дайым да аз болуп тургъан, жюрек-къан тамыр системалары ауругъан, инсульт, инфаркт аурууладан ётген адамла бек терк сезедиле. Барыбыз да билгенибизча, шёндю инсульт, инфаркт  абаданла, жашла да боладыла. Кёпле ёлюп да кетедиле. Алай врачла аллай саусузланы аягъы  юслерине салгъанлыкъгъа, аланы саулукълары алгъынча болмайды.

-Астмадан къыйналгъанла, психикалары къарыусуз болгъанла уа?

-Атмосфера басымны къысха заманчыкъны ичинде тюрленип къалыулары ёпке башланы болумларын бек осалгъа айландырады - астматикле уа бютюн  бек къыйналадыла.

Адамны психика халы да хауа болумла бла бек къаты байламлыды: уллу  желлени кезиулеринде невроз ауруула кёп чыгъадыла. Хауа болумланы тюрлениулерин жангы туугъан сабийле, акъылбалыкъ болмагъанла, сабийден жюклю тиширыула, къарт адамла эм таянчакъ - къымылдау аппаратлары ауругъан саусузла терк окъуна сезедиле.

-Баям, метеорология байламлыкъны кетерир  амал болмаз?

-Артериялы гипертониядан эм стенокардиядан ауругъан саусузла къан басымларын хар кюн сайын эки кере ёнчелей турургъа борчлудула. Къан басымыгъыз кётюрюлген эсе, къошакъ таблетканы ичигиз. Тёреде болуучусуча, биз быллай эсгертиуле  беребиз: дарманыгъыздан кесигизни мардагъыздан тёрт юлюшюнден бири тенгли бирин артыкъ ичигиз, алай этсегиз, метеобурядан сизге къоркъуу хазна чыгъарыкъ тюйюлдю.

Температура энишге тюшсе, бронха  астмадан саусузланы ёпке башлары къысыладыла. Ол себепден а ала эшикге чыкъгъан заманда ауузларын шарф бла жабаргъа, тамакъларына сууукъ хауаны жибермезге керекдиле. Бу тюрлю мадарла бек къыйматлыладыла.

 Болсада саулукъну осал жанына хар тюрлениуюн кюнню халыны тюрлениую бла байламлыгъа санап турургъа да жарамайды. Саулукъларыны осал болууу ючюн терслик  кёбюсюнде  адамланы кеслериндеди. Сёз ючюн, кёпле къышланы жылылыкъларына юйренчек болуп къалгъандыла эм минуслукъ температурагъа асыры уллу кёллю къарайдыла. Ата-анала сабийлерин женгил кийиндиредиле, ала уа ауруп къаладыла.

Сууукълукъну хатасындан къыяулу болгъан адамла да кёп тюбейдиле. Жаз башы жетгенликге, жылы кийимлени унутургъа жарамайды: боюнлукъну, бёркню, къол къапланы да атып къояргъа керек тюйюлдю. Адамланы юслеринде бек къысха, аланы бел къымыжаларын жапмагъан огъары жанла да (къызлада, жашлада да) бек сейир этдиредиле. Эшикде къар эримей тургъан заманда аллай курткачыкъла бла айланнган адамлагъа сууукъ бек терк татыйды.

-Юйден чыкъмай турсакъ, ол болушурукъмуду?              

- Бир-бирледе уа ишге бармай турургъа эркинлик алып, жатып  солургъа да болады. Алай жашаудан бугъупму турлукъсуз сау ёмюрюгюзню? Хауада тюрлениуле саулукълу адамланы чархларына да тюшюредиле заран. Аланы кюч - къарыулары азаяды, жукъу къысады. Аллай кезиуледе адамны халин игирек этиучю лимонник эм женьшень битимледен жарашдырылгъан дарманланы хайырланыргъа керекди, кючню-къарыуну излеген ишлени этмегиз, къаныгъызны бек бузарыкъ ишледен кери болургъа кюрешигиз. Хауа болумланы хаталарындан чыкъгъан аурууланы адамла кеслери окъуна чакъырадыла: таза хауада аз айланадыла (шахарда жашагъанла уа бютюнда бек), кеслерин иссиликден эм сууукълукъдан сакълар ючюн кондиционерлени артыгъы бла хайырланадыла.

Эшикде, артыкъда эрттенликде, кислороду кёбюрек болгъан хауада айланыргъа эринмегиз, исси эм сууукъ сууланы алышындыра-алышындыра жиберип, душну тюбюнде  да сюелигиз.

Эски аурууларындан къыйналыучула уа, кюнню халыны юсюнден прогнозлагъа эс буругъуз, дарманларыгъызны  алгъадан хыйсап этип  ичигиз. Болсада алай этерден алгъа, врачыгъызны оюмларын билип, ол айтхан затланы толтуругъуз.  Айтханымча, саулугъугъузну осалланыуу кюнню халы бла байламлы болмазгъа да боллукъду.