Терслеу

Бизни редакциягъа окъуучуларыбыз сюйюучю сейир хапарланы Темуккуланы Адил  жибере туруучуду. Бюгюн да сизни аллай бир хапар бла шагъырейлендириге сюебиз.

Онтогъуз жылларында Ахмат бла Лейла Саратов шахарда юристле хазырлагъан университетге кирген эдиле. Ал заманда быланы араларында жерлешликден башха байламлыкъ болмагъанды. Лекциялада, аладан сора окъуу залда да, бирге олтуруп, практика эм семинар дерслеге хазырлана турдула. Баям, Лейла ангылагъан болур эди жюрегинде студент нёгерине сейирлик сезим жаратыла башлагъанын. Жерлешинден кенгде болгъанда окъуна, аны юсюнден сагъышы эсинден кетмей, айтхан сёзлери къулагъына чалыннганлай тургъаны, къызгъа эс тапдыра, хычыуун кёрюнеди.

Ёхтемлик ёхтемликди, алай сюймеклик да сюймекликди. Андан ары жашыралмай, ачыкълады къыз жашха сезимин. Ахмат къызны ангылады, болса да  мен да сюеме сени  деген сёзлени уа чыгъармады ауузундан. Этген да тюз этген эди: жокъ эди аны жюрегинде, акъылында да аллай сезим.

Алай былагъа бир адырдан аш ашаргъа буйрукъ болур эди, эштада. Иги кесек заман тюбеше турдула… Лейла, жюрегини тюбюнде жангы жан жаратылгъанын ангылагъанда, не этерге билмей, бек ауара болду, жунчуду. Асыры армау болгъандан, Ахматха да туура этмеди, ол бу болумгъа къалай къарарыгъын билмегенден. Ол заманлада студентлени ниет тазалыкъларына, энчи жашауларына окъуна комсомол организация тюрслеп къарагъанды. Юйюр къурамасала, окъууларындан къысталыргъа тюшерик эди да, алай болмаз ючюн Ахмат бла Лейла бир юйюрлю болдула, жууукълагъа билдирмей, той-оюн да къурамай. Студентле кеси араларында бир юйюрлю болабыз деселе, алагъа общежитияда энчи отоу да бёлгендиле, сабий тууарына хазырланырча, анагъа, ырызылыгъына кёре, академ отпуск да бергендиле.

Ал кюнледен окъуна ангылагъан эди Лейла юйюр насыплы да, тутхучлу да болмазын. Жюрегини теренинде уа, сабий тууса, ол атаны бла ананы ортасында байламлыкъны кючлер, аланы насыплы этер деген ышаныулукъну тутуп тура эди. Толмадыла Лейляны ол умутлары. Сабийге юч жыл толгъанда, юйюр чачылды. Тохтамады Ахмат юйде баласы ючюн да. Жашчыкъ – Амирчик – кимни да алдарча, ариу сыфатлы, саулукълу сабийди. Атасын, анасын окъуудан, ишден да чырмамагъан, ариу къылыкълычыкъ.

Ахмат артха, туугъан жерине  кетди прокуратурада къуллукъ этерге. Лейла, академ отпуск алгъаны ючюн, бир жыл артха бошады окъууун. Жашчыкъ яслиге, артда уа садикге жюрюгени себепли Саратов шахарда сюд органлада урунады. Уллу Аллах адамны алай жаратханды: ол не затха да юйренип къалады. Лейляны ишлеген жери да иги, хакъы да баш кечиндирирге жетерча. Бир оруслу жаш бла жангыдан юйюр да къурады.

 Эри жашчыкъны – Амирчикни – таулу тукъумун, атын, атасыны атын да тюрлендирди, орусча тап эшитилирча, законнга тийишлиликде, аталыкъ борчну боюнуна уа алмады. Энди, документлерине кёре, Лейланы жашчыгъыны толу аты Задумкин Андрей Ильичди. Бу таулу жашды, деп анга хазна адам айталлыкъ тюйюлдю. Ёсе баргъаны бла уа   бютюнда. Лейланы жангы юйюрюне да къошулду сабий – къызчыкъ, адамны кёлюн жарытырча ариу, аты да Милана. Кесине къыз туугъандан сора, ёге атаны жашха кёз къарамы бек тюрленди: ол юйде артыкъ адамча болду. Атасындан – къуру тырман, бир ариу сёз жокъ. Быллай болумгъа тёзюп да тургъан эди Амир (эсе да, Андрей) бёлек жылны. Уллу бола баргъаны къадар а, тырманны кётюралмай, юйден кетип, кече да тенглеринде къалып башлады.

Анасыны жюреги бек жарсыйды, алай ата жылыусуз ёсген жашын ол да тыялмады: аман жыйыннга къошулду да, юйге арталлыда келмей къалды. Чакъдан бирде анасына хапар бере да тургъан эди кесини жашаууну юсюнден, артдан-артха уа ол байламлыкъ да юзюлдю. Амирге (Андрейге)   энди оналты жыл болады, аны себепли уа законну аллында толу жууаплыды. Наркотиклеге юйренип, кесича, ата-ана жылыусуз ёсген тенглери бла атасы Ахмат, анасы Лейла  туууп ёсген жерге келди. Оруслу миллетде тюзлюгю-кертилиги бла сейирлик быллай нарт сёз барды. «Пути Господни неисповедимы» деп. Аны таучагъа кёчюргенде: «Уллу Аллахны жоллары жашырындыла, жашай баргъанда, кимге-неге тюбериги бир инсаннга да туура тюйюлдю».

Энди уа Ахматха къайтайыкъ. Ол шахарны прокуратурасында ишлейди. Сюд этилген адамланы къыралны атындан терслеу аны харкюнлюк ишиди. Шахарда угъай, саулай республикада окъуна ол бек къаты, «огъурсуз» прокуроргъа саналады. Сюдде  ол терслеген «факъырла» бары да тюрмеге олтурадыла.

 Бир кюн шахарны баш прокурору, Ахматны чакъырып, анга, башхала алыргъа унамай къойгъан ишни буюрду: «Саратов шахарда туугъан, акъыл-балыкъгъа жетмеген, бир жерде ишлемеген, окъумагъан, белгили жашагъан жери болмагъан жаш Задумкин Андрей Ильич мында наркотикле бла байламлы аманлыкъ ишлери ючюн терсленеди. РФ-ни УПК-сына тийишлиликде законнга бузукълукъ этген адамгъа туугъан, жашагъан жеринде угъай, тутулгъан жеринде этиледи сюд. Халкъда прокурорла таш жюреклеге саналадыла. Болса да ол оюм терсди, аны ючюн береме санга».

Ахмат сюймей алды бу ишни къолгъа. Следствияны терслеу бегими бла шагъырейленнгенинде уа – бютюнда. Алай таматаны буюргъанын толтурмай да не амал! Сюд этиллик, алыкъа акъылбалыкъ болмагъан жаш адам, наркотиклени жайыугъа къатышханы ючюн терсленеди. Ол бек къыйын статьяды. Бу статьяда условный срок арталлыда жокъду. Сюд терсге санаса, жаш 18 жылына дери акъыл-балыкъ болмагъанланы колониясына, андан сора уа абаданла олтургъан керти тюрмеге тюшерикди. Законнга тартылгъан Андрей Ахмат юристге окъугъан шахардан эди… Ол шарт прокурорну мыйысында бир сезимле да къозгъады…

Сюд боллукъ кюн, алгъаракъ келип, къыралны атындан терслеучюню жерине олтурду да, энтта да бир кере терен сагъышха кирди: жаш адамларыбыз, законсузлукъ ишле этип, кёп ачыйдыла. Ма бюгюн мен терслерик Задумкин Андрей да. Муну атасы-анасы къайдадыла? Эркегырыу сабийге къарагъан, аны аман ишледен тыйгъан, жашауда тюз жолгъа салгъан бек алгъа атаны борчуду. Ол нек къарамагъанды жашына? Ма ол олтурургъа керек эди бюгюн терсленнгенлени шинтигинде. Мени сорууларыма ол жууап берирге керек эди. Охо, сюд бошалгъанлай, мен аны атасын табып, ата борчун толтурмагъаны ючюн жууапха тартмай къоймам…

Сюд башланды. Ахмат терслеу бегимни окъуду да, жашха соруула берди. Жашны жууапларындан белгили болду: ёге атасы, кесине къызчыкъ туугъандан сора, аны къалай инжилтип тургъаны, ол артыкълыкълагъа тёзалмай, юйден къачханы, аман жыйыннга да андан къошулгъаны.

- Туугъан атанг къайдады? Ол сени жашауунга аз да эс бургъанмыды? Ол бюгюн мында нек жокъду? – деп ачыулу сорду прокурор.

- Мен аны арталлыда танымайма, къагъанакъ заманымдан бери кёрмегенме. Кесим да бек сюерик эдим аны бла танышыргъа, сиз манга соргъанча, кёп соруу да сорургъа…

Бу сёзлени эштгенде, Ахмат жашха тюрслеп къарады. Не эсе да эсине тюшгенча да кёрюндю. Болсада судьягъа айланып, былай айтды: «Сизни хурметигиз, бу процессден сора мен, тийишли запрос берип, бу насыпсызны туугъан атасын табарма. Ийнаныгъыз, ол законнга тийишлиликде жууапха тартылмай къалмаз. Бу ишде бек уллу терслик андады. Сабийни, анасындан айырылгъанлыкъгъа, кереклисича юйретген аны борчу болгъанлай къалады. Ол а бугъуп айланады». Прокурорну айтханына ыразы болуп, залда жыйылгъанла къарс урдула. Судья мында, театрдача, къарс жарамагъанын ангылатды да, зал шошайды. Тюз бу шошлукъну сакълап тургъанча, залда олтургъан тиширыу, терсленнгенни ышаннгылы адамы прокуроргъа ачыулу сёлешди: «Бу мени жашымды. Туугъан атасы атып кетгенден сора бурулгъанды терсине, ансы акъыллы, иги сабийчик эди. Прокурор Андрейни, эсе да Амирни – Амир Ахматовични – туугъан атасы къайдады, деп сорады. Аны мен айтайым: ол узакъда тюйюлдю, мындады, бу залны ичинде!..»

Ахматха бу сёзле къайдан эсе да, узакъдан, студент жылларындан эштилгенча кёрюндюле. «Я Аллах! Лейланы сыфаты танымазча тюрленнгенди, ауазы уа – ауаз, тюз ол заманладача!» - деп, башын энишге ийди прокурор.