«Баш борчубуз – инсанны эркинликлерин сакъларгъа, онг болгъанына кёре жууаплылыгъын женгиллетиргеди»

31 майда Россейде Ёкюлню  кюню белгиленнгенди. Аны бла байламлы биз жаш ёкюл Крымшамханланы Даулетгерийни жашы Азамат бла бу усталыкъны не ючюн сайлагъаныны,  аны жашырынлыкъларыны бла борчларыны эм башха затланы юслеринден ушакъ бардыргъанбыз.

- Азамат, биринчиден, усталыкъны къалай сайлагъанынгы юсюнден сорургъа сюеме.

- Экинчи классда школдан сора ким боллукъма деген темагъа сочиненияда, нек эсе да, ёкюл  неда прокурор  деп жазгъанма. РФ-ни МВД-сыны Краснодарда университетини Нальчикде бёлюмюне киргенме окъуугъа,   ол жабылгъандан сора уа вузну Краснодарда бошагъанма.  

 Анам Жанхотланы Фатимат  кардиологду, атам Даулетгерий  – инженер-энергетикди. Юйюрде юрист жаланда анамы эгечи Марьямды. Ол организацияладан биринде юридический бёлюмню таматасыды. Ол манга насийхатчылыкъ этгенди, кёп затха юйретгенди, усталыкъны жашырынлыкъларын  ачыкълагъанды, сау болсун.

Университетде бизни  кючлю, сынамлы устазла окъутхандыла. Бюгюн тюбесек да, жарыкъдыла, сау болсунла. Жанна Тенгизовагъа  ыразылыгъымы айтыргъа сюеме. Ол юридический илмуланы кандидатыды, РФ-ни МВД-сыны Краснодарда университетини квалификацияны ёсдюрюу жаны бла Шимал-Кавказ институтну доцентди. Бюгюн да  билмегеними, ишекли болгъан затланы андан сорургъа онгум барды.   Хабас Евгажуковха, ол КъМР-ни Ёкюллерини палатасына кёп жылланы башчылыкъ этип тургъанды, болушлугъу ючюн  бек ыразыма.

- Асламында къаллай ишлени бардыраса?

- Ал кезиуде правону   бёлюмлерин айырмай, хар ишни да алгъанма, ол санда уголовный, административ, башхаланы да. Шёндю уа граждан правогъа, арбитраж ишлеге сейирим уллу болгъанын ангылагъанма.  Коллегиягъа кирмей, ёкюл кабинет ачып ишлейме.

- Ёкюлню баш борчларын къысха ангылатсанг эди.

- Биз башчылыкъгъа алып ишлеген законда жазылгъаныча, ёкюл – юридический соруула жаны бла профессионал кенгешчиди. Аны тюз ангылагъан бек магъаналыды.   Ёкюл  мени ючюн битеу жумушланы    кеси тамамларыкъды деген терс акъылды.  Биз эркинликлерин къоруулагъан  адамны орунуна  оноу чыгъармайбыз, жаланда анга праволу  жолну кёргюзтебиз.  

- Усталыкъда  къоркъуула бармыдыла? Дагъыда  аламат клиент къаллайды?

- Борчларымы  ахырына дери тынгылы тамамламай къояма деген къоркъуу барды.  Кемчилигинги заманында ангыласанг-ахшы, алай кеч болсанг,  адамны къадарын, жашауун бузаргъа боллукъса.  Мен аны юсюнден хар заманда да сагъыш этеме. Белгили ёкюл Фёдор Плевако айтханыча,  «…прокурорну ызындан закон турады. Ёкюлню уа – къадары, тилеклери, ышаныулукълары бла адам. Ол сени аркъанга жабышады, быллай ауур жюк бла абыннган, жыгъылгъан бек къоркъуулуду…»

Аламат клиент а - ангылагъан, юйретгенинги, айтханынгы эшитген, акъылгъа алгъан  эмда салгъан къыйынынгы кёрген. Бирде болушлукъ излеп келгеннге ишни болумун, ахыры не бла бошаллыгъын айтаса,   тюз жолну белгилейсе, алай ол  сюйгенича этип къояды. Кесини тюзлюгюне ийнанып, акъылын алышыргъа сюймегенле бардыла. Законну бузгъанса,   терс иш этгенсе деп не бек кюрешсенг да, эшитмейди. Аллай адам бла ишлеген  къыйынды.

Кинода ёкюл ариу сёлешип, прокурорну, сюдню да кеси жанына буруп, адамны эркин этдиреди.  Алай ол киноду, жашауда ахырда башхады. Дулаш  сюдге жетгинчи эки жанын да жарашдыралсанг, терслеуню сюдге жетгинчи тохтаталсанг -  ма аламат жетишим! Неда сюдде прокурор излеген жууаплылыкъны жумушаталсанг, ол да иги кёрюмдюдю. Бу кезиуде сени къыйынынгы ангылагъан эсе адам, бек игиди. 

- Сен бардыргъан ишлени  арасында сейир, эсингде къалгъанны айтсанг эди.  

-  Республиканы инсаны федерал каналладан биринде  аны сыйын, даражасын тюшюрюп, ол артыкъда ауур аманлыкъ этгенини юсюнден терс шартланы айтханларына тарыкъгъанды.  Биз аны намысын сакълар мурат  бла каналгъа дауну жарашдыргъанбыз.  Экспертизала бардырып, программаны суратха алып, эфир справкала даулап, шагъатланы жыйышдырып, манга ышаннганны тюзлюгюн ачыкълагъан эдик.    Аны нымысын сындыргъанлары ючюн ахча да тёлетгенбиз. Жаланда 50 минг сом, алай бизни муратыбыз ахча угъай, тюзлюк болгъанды.

  - Аманлыкъчыны къоруулагъанынгы ангыласанг, къаллай сезимле тууадыла?

- Ёкюл сюд тюйюлдю, бизге кертиликни тохташдырыргъа керекмейди. Баш борчубуз – инсанны эркинликлерин сакъларгъа, онг болгъанына кёре жууаплылыгъын женгиллетиргеди.

Хау, мен да адамма, ич дуниям, сезимлерим  бардыла. Мурдарны, сабийге зорлукъ сынатханны къоруулагъан къыйынды.  Быллай къужур ишни къалай этгенди,  деп сагъыш этип турсам, кюйюп кетерикме. Дагъыда къыралда  хар адамны   эркинликлери  Конституцияда белгиленипдиле. Адам манга ышаннган  эсе аны  къорууларгъа, ишими кереклисича толтурургъа борчлума. 

- Хакъсыз ёкюл – аман ёкюлмюдю?

-   Жарсыугъа, жамауатда аллай оюм тохташханды. Алай      ол терсди.  Инсан ахча тёлемейди деп, ишине сансыз болгъанланы, борчларын кереклисича толтурмагъанланы ишлерин Ёкюллени палатасы сюзеди. Аллай бузукълукъ этгенни  дисциплина жууапха тартыргъа, статусун  окъуна сыйырыргъа боллукъдула.

Арабызда ишлерин билген, борчларын ангылагъан,   адамны эркинликлерин хакъдан бийикге салгъан  профессионалла кёпдюле. Мен акъыл этгенден, хар ёкюл да аллай даражагъа жетерге керекди.

 - Сен усталыгъынгы не ючюн сюесе?

- Ёкюл кесини   энчи дуниясында жашагъанчады. Биз башхала кёрмеген  затланы эслейбиз.  Тюкенде, жолда болсун, кемчиликле,  законлагъа келишмеулюкле, бузукълукъла кёзге бек урунадыла. 

Дагъыда ёкюлге правону кёп бёлюмлеринде ишлерге тюшеди, бири бирине ушагъан ишле уа жокъдула. Ол а кенг сагъыш эте билирге, кёп шартланы, шагъатланы бирге тийишдирирге, оюмла  чыгъарыргъа   юйретеди.     Адамла бла ушакъла бардыра, аланы жарсыуларына, къайгъыларына тынгылай,  кесинг да тюрленесе, жашау сынау аласа.

 Санга ышаннган адамгъа болушуп, аны кёзлеринде ыразылыкъны, жууукъларыны къууаннганларын кёрсенг, ишинги кереклисине  бютюнда тюшюнесе, андан да иги ишлерге кёлленесе. 

- Ёкюлден юч акъыл сёз?

- Сизге къол салыргъа берген къагъытны тынгылы, кёл салып окъугъуз. Ол биринчиси. Экинчиден, право низамны сакълаучу органланы келечилери бла сагъыш этип сёлешигиз. Окъугъаныгъызны, полициячы айтханны ангыламай эсегиз а, ёкюлге сёлешигиз.

- Хар адам да къаллай китапны окъургъа керекди?

- Художестволу чыгъармала игидиле, окъугъан бек магъаналы ишди.  Алай хар адам да Россейни Конституциясын бла Уголовный кодексни билирге уа борчлуду. 

- 31 майда Россейде Ёкюлню  кюню белгиленнгенди. Ишчи нёгерлеринге не айтырыкъ эдинг?

- Профессионал байрам бла алгъышларгъа сюеме. Ишге сейирни тас этмезлерин, усталыкъ ыразылыкъ беририн тежейме. Кемчиликлеге,  ангылашынмаулукълагъа къарамай,  тюнгюлмей, андан ары барыргъа, адамны эркинликлерин къоруулауда жетишимле  тилейме.    Саулукъ, къолайлыкъ. Ала да бек магъаналыдыла.