Илму

Онтогъузунчу ёмюрде эмда жыйырманчы ёмюрню аллында Юлиус Клапрот, Василий (Фридрих Вильгельм) Радлов,  Эдуард Пекарский, Николай Катанов, Николай Ашмарин, Василий Богородицкий кибик, дагъыда кёп башха алимле-тюркологла тюрк тиллени тинтиуге уллу къыйын салгъандыла. Аланы хар бирини илмуда жолу, кюрешген ызы да сейирди, энчиди.

Созайланы Алимни къызы Жамиля бла биз газет окъуучуларыбызны бир ненча жыл мындан алгъа танышдыргъан эдик. Ол Москвада Башчылыкъ этиуню къырал университетин бошап, аспирантураны тауусуп, илмуланы кандидатыны диссертациясын къоруулагъан эди.

Малкъар халкъны илму жаны бла маданияты филологияны жетишимлери бла чекленмегени кертиди. Аны айтханыбыз: математика, физика, биология, химия дегенча илмула бла байламлы билимли профессорларыбыз, Россейден тышында да атлары ыспас бла айтылгъан адамларыбыз да аз тюйюлдюле.

ЮНЕСКО 1999 жылда бардыргъан конференцияны кезиуюнде 21 февральда Ана тиллени халкъла аралы кюнюн белгилерге деп тохташдырылгъан эди. Андан бери жыл сайын дунияны жер-жерлеринде жашагъан миллетле сагъынылгъан датада байрамла, къууанчлы тюбешиуле къурайдыла.

Тарых шартлагъа таянып айтханда уа, 21 февраль быллай магъаналы кюнню белгилер ючюн бошдан сайланмагъанды. 1952 жылда Бангладешде студентле ана тиллери – бенгалини – къырал тилледен бирине саналырын излеп, демонстрациягъа чыкъгъан эдиле.

Къабарты-Малкъар къырал аграр университетде «Аграр илмуда эм магъаналы проблемала: ишде эмда тинтиуледе хайырланылгъан энчиликле» деген ат бла экинчи Битеуроссей илму-сынам конференция бардырылгъанды.

Бюгюнлюкде экология бла байламлы соруулагъа аслам эс бурула башлагъанды. Табийгъат къыйын болумладан сакъланыу, аланы болдурмау бла бизни республикада «Бийик тау геофизика институт» федерал къырал бюджет учреждение кюрешеди.

Къазан шахардагъы университетни (1805 жылда къуралгъанды) восток тиллени кафедрасында Френ деген алим ишлегенди. Ол арап, фарс, тюрк тилледен да анда дерсле бергенди. Дагъыда Френ татарчагъа Ибрагим Хальфинден юйреннгенди.

Илму жаны бла ышандыргъан жаш алимлерибизден бири Байкъазыланы Артур озуп бара тургъан жылда «Синтез простых ароматических полиэфиров с кетоксиматными фрагментами и композиты на их основе» деген темагъа химия илмуланы кандидаты даражагъа диссертациясын жетишимли къоруулагъанды. Андан сора да, ол 50-ге жууукъ илму ишни авторуду. Аладан беш статьясы ВАК-ны тизмесине кийирилген изданиялада басмаланнгандыла. Дагъыда тёртюсю «Скопус» эмда «Web ot Scince» Халкъла аралы журналлада чыкъгъандыла.

Амазонка дунияны эм уллу череклеринден бириди, суу хазнаны 18 проценти анга киреди. Алай аны бла байламлы кёп жашырын, ангылашынмагъан зат да барды. Сёз ючюн, аны узунлугъу 6400 километрди, юсю бла бир кёпюр а нек ишленмегенди.

Филология илмуланы кандидаты, Гуманитар тинтиуле бардыргъан институтну малкъар адабият секторуну тамата илму къуллукъчусу Атабийланы Асият, алимлик ишни алып айтханда, алыкъа анда жаш специалистге саналады.