Маданият

Гуртуланы Бертни къызы Марьям Къабарты-Малкъарны жамауатына, андан кенглеге да илму ишлери бла, атасыны юсюнде этген асыл жумушлары бла  белгилиди.  

Жашау тюбешиуледен къуралгъаны баямды. Алай болмаса, бир кюнюбюз бирсине ушап, санау да эталмаз эдик. Бир-бирледе адамны таныгъан кюнюнгден окъуна багъалап башлайса. Геннадий Константинович Коммодов аллайладан эди. Кесини юсюнден хапарына тынгыласанг, озгъан ёмюрню толу бети кёз аллынга келип къалгъанды.

Россейде – тыш къыралланы атларын жюрютген элле

Юг Уралда парижчиле жашайдыла. Ала француз тилни билмейдиле, жылны алты айында уа уюкъла киедиле. Алай аланы эллерини аты Париж болгъаны себепли ала парижчиледиле!

СССР-ни Жазыучуларыны союзуну члени, белгили прозаик, журналист Гадийланы Ибрагимни биз «Бекболатны хапарлары», «Дыфчы киеу», «Айтылмай къалгъан хапар», «Ёч» атлы чыгъармаланы, «Нарт уя» деген магъаналы романны авторунча таныйбыз. Гадий улу бир талай жыл Къабарты-Малкъар къырал телевиденияны художестволу бёлюмюню баш редактору, ызы бла уа «Эльбрус» китап басманы таматасы болуп тургъанды.

Уруш адам улуна келтирген палахланы саны жокъду. Аны бла байламлы хар кимни кеси тарыхы барды.

Кюз арты кюнню ингир жылыууна батылып, къоншум Мадина уллу арбазны аллында боялгъан шинтикде олтурады. Мени кёрюп, ол ёрге турады. Сора арлакъгъа тебип, жанында манга жер къояды.

– Олтур бир кесек. Солу. Жылны бу заманын бек сюеме, – дейди ол. – Эртте биз Краснодар тийресинде жашагъанбыз. Сууу – дарман, жери да – семиз, не да ёсген. Артда кёчгенме бери баш ием бла. Ол мындан эди да, ийне бла халыча, ызындан тагъылып келгенме.

Бу кюнледе Къабарты-Малкъарны сыйлы артисти Мамучиланы Кемал туугъанлы алтмыш беш жыл толады. Жарсыугъа, ол дуниясын алышханды, алай аны таныгъанла сахнагъа керти къуллукъ этген фахмулу артистни, драматургну хурмет бла эсгеребиз.

(Ахыры. Аллы 19-чу августда басмаланнганды)

Таулу халкъны чынтты ёз тили ёмюрледен бери тюрк тиллени «анасына» саналып, бийик даражагъа тийишли болуп келгенди. Тилибизни сёз байлыгъы, шатыклыгъы белгилиди. Хар инсан ана тилини тауушларын ананы макъамлы жырларында эшитеди. Ол сабийни ана тили бла биринчи тюбешиуюдю.

Тунджер Джюдженоглу шёндюгюлю тюрк драматургияны классигине саналгъанды. «Аны пьесаларына кёре Стамбулну эм Тюркню башха шахарларыны сахналарында салыннган спектакльлени юсюнден мен кёп эшитгенме, алай танышхан жаланда 2017 жылда этген эдик», - деп жазады бизге жазыучу, драматург, Башкъортостан Республиканы Тюркде келечиси Мызыланы Къаншаубий.  Ол бизге билдиргеннге кёре, Тунджер Джюдженоглу 2019 жылда дуниясын алышхынчы, аланы телефон бла сёлешмеген неда тюбешмеген кюнлери болмагъанды.

Бусагъатлада башха заманладан эсе тюрк халкъланы тамырлары бир болгъанларыны юсюнден терк-терк эшите турургъа тюшеди. Тарыхыбызгъа, маданиятыбызгъа, тилибизге, жашау турмушубузгъа тюрслеп къарасакъ, илму тинтиулеге эс бурмай окъуна, аны алайлыгъына ишеклилик чыгъарыкъ тюйюлдю. Бу жол мен ол жанына эс буруп кърым татарлыланы бла малкъарлыланы чепкен согъуу (сукноделие) дегенча ишлерине, маданиятларыны бирге ушагъан кесегинеча, къараргъа таукелленнгенме.