Маданият

Курданланы Валерий  белгили суратчыларыбыздан бири болгъанды. Ол кёп жылланы юйсюз болгъан эсе да, артда Нальчик шахарда Гагарин атлы орамда эки отоулу фатар да сатып алгъан эди, алай анда жаланда юч жыл жашагъанлай, ёлюп къалгъанды. Суратчыны эгечи Соня сау болгъан заманында биз аны бла тюбешген эди

Хапарыбызны баш ёзегине къайта, хант юлюшню энчилиги неде болгъанын белгилейик, аны юсюнден оюм этейик. Хант юлюшню энчилиги аны сыйындады дегенликни дайым да эшитген болурсуз барыгъыз да.

Бу кюнледе Алтай Республиканы «Горно-Алтайск шахарында А.В.Анохин атлы Миллет музеиде Къулийланы Къайсынны бек уллу шуёху,  Россей Федерацияны культурасыны сыйлы ишчиси, поэт эмда  жазыучу , студент жылларындан бери да СССР-ни жазыучуларыны союзуну къауумуна кирген Алтайны культурасыны сыйлы къуллукъчусу  Борис Укачинович Укачинни 90 жыллыгъы бла байламлы  кёрмюч ачылгъанды.

Къысха заманда  Кёнделенде искусстволаны жангы школу ачыллыкъды. 25  мартда маданиятны ишчилерин кюню белгиленеди. Бу байрам 2007 жылда В.В.Путинни указы бла тохташдырылгъанды. 

Малкъарда малны союу, санлау эм сыйлау адетлени къалай сакъланнганыны юсюнден материалны басмалагъаныбыздан сора, аны бла байламлы ыразылыкъ сёзле къууандыргъандыла. Адет-тёрбизни сакълагъандан сора да, быллай тинтиуле адамланы сейирлерин къозгъагъанлары магъаналыды, ол халкъыбызны маданиятыны тамблагъы кюню боллугъуна ышандыргъан бир шартды. Хурметли къарындаш-эгечлерибиз,  бу кюнледе жангыдан тилегендиле бу жазманы басмагъа салырыбызны.

Бу материалны бизге КъЧР-ден философия илмуланы кандидаты Магаяланы Аминат жибергенди. Аны ол КъМР-ни, КъЧР-ни да халкъ поэти, КъМР-ни Къырал саугъасыны лауреаты Созайланы Ахматны 85-жыллыгъына жоралап жазгъанды.

Энди сагъыш этерге тюшеди: Лермонтов Пятигорскеде болгъан заманында азербайджан тилге юйренирикми эди? Угъай! Мында ол жаланда къарачай-малкъар тилни эшитирге боллукъ эди. Андан сора да, Лермонтовну кесини Раевскийге жазгъан письмосунда «…татар тилге юйренип башлагъан эдим, не медет, энди болаллыкъ тюйюлме», – дегенди.

 Шота Руставелини кёбюсюнде орта ёмюрледен келген белгили поэтнича эмда «Къаплан терини кийген тулпарны» авторунча билгендиле. Озгъан ёмюрню 60-чы  жылларында ол поэманы эпос эмда жигитлик магъанасына эс бёлюннген эсе, бусагъатда тинтиучюле бла окъуучула аны огъурлу ниетлери болгъанларына, ол шуёхлукъгъа, кертиликге,  тенгликге чакъыргъанын чертедиле. 

Бир кюн къолума эски «Коммунизмге жол» газетибизни 1966 жылны номерлери тюшгендиле. Аланы ичинде кёп ариу, сейир материалла кёргенме, алай эм тамаша уа  белгили алимибиз, ана тилибизни тинтиучю Будайланы Ахмат Лермонтовну къарачай-малкъар тилге юйренирге кюрешгенини юсюнден тинтиуле этгени кёрюннгенди. Бюгюн сизге аны бираз къысхартып, соруулагъа бёлюп, окъургъа чакъырама.

Юй бийчесини атын айтмагъан, аны жашыргъан таулу эр кишиге тёреди.  Бирле «эй», бирле кампыр дейдиле, тукъум къызы дегенле да бардыла. Омар-Алий кёп сагъыш этди не айтыргъа билмей юйдегисине.