Тарых

Совет Союз,  башха къыралланы арасында эм биринчи болуп, 1957 жылда 4 октябрьде аламгъа спутник чыгъаргъанды. Адам улу космосха атлам этгенини тарыхы ма ол шартдан башланады.

2005 жылны 13 октябри Къабарты-Малкъарны, артыкъда аны ара шахарыны жамауатыны эсинде бушуулу кюнча къалгъанды.

Адам улу жашай баргъан кезиуде  шахарланы, эллени атлары тюрлендириледиле - тарых, политика  болумлагъа кёре. Бюгюн а бу къысха статьяда Къарачай-Черкесни  ара шахары Черкесскни алгъыннгы аты  къалай аталгъаныны  юсюнден жазаргъа сюебиз.

XVIII-XIX ёмюрледе Малкъарны географиясына, тарыхына, халкъны жашау турмушуна, культурасына сейир уллу болгъанды. Бери тыш къыраллы, Россейли экспедицияла къуралып, тинтиуле бардырылып башлайдыла. Гюльденштедт, Рейнеггс, Паллас, Потоцкий, Клапрот, Боссе, Шаховской, Бларамберг эм кёп башха алимле кеслерини китапларында таулуланы юслеринден сейир шартланы басмалайдыла. 

Сентябрьни ортанчыларында Къабарты-Малкъарда телевидение ара къуралгъанына 70 жыл толгъаны эмда республикада телевидение бериулени башланнганлары белгиленнгенди.

 «…экспедициябыз бу къаланы узунлугъун ёнчелеген кезиуде, ол сванлыла ишлеген мекям бла  тенг болгъанын ачыкълагъанбыз, алай бла уа ала экиси да бир бирге ушагъанлары баям болгъанды…»,-деп жазгъандыла алимле И.Робакидзе бла Р. Харадзе.

Къоншу халкъла

Сванлыла бла таулула бир бирге жууукъ жашагъан эки халкъдыла. Ол а эки миллетни культурасына, адет-тёрелерине,   жашау турмушларына да  себеплик этгенди. Ол угъай, бюгюнлюкде таулулада кёп тукъумла тамырлары эбзеден келгенин айтадыла.

 Миллет хазнабызда нартланы темасы энчи жерни алгъанын билебиз. Бюгюнлюкде аны ёсюп келген тёлюге туура этиуню магъанасы уллуду. Ала бла байламлы кёп таурухла, айтыула да сакъланнгандыла. 

Кёп болмай Уллу Ата журт уруш бла байламлы бир шартны юсюнден окъугъанма. Аны юсюнден ары дери сагъынылгъанды, деп билмейме.  Сёз ол къанлы къазауатны кезиуюнде жесирге тюшген немислилени юслеринден барады.

Тау эллерибизни тарыхларыны, адамларыны юсюнден бизге окъуучуларыбыз жаза туруучудула не заманда да. Кеси заманында аты айтылгъан поэтибиз Уянланы Оюс да ёз эли Кичибалыкъны тарыхыны бир кезиуюню юсюнден материалны жазгъан эди.

Малкъарлыланы жаратылгъанларыны бла къуралгъанларыны темасы не заманда да алимлени бек сейирсиндиргенди. Аны бла байламлы кёп тинтиуле, оюмла да айтылгъандыла. Бюгюн биз сизни тарых илмуланы доктору, профессор В.Б.Виноградовну 1982 жылда «Шуёхлукъ» журналны