Тарых

Белгилисича, таулу халкъны Беш тау жамауаты болгъанды: Бахсан, Малкъар, Бызынгы, Холам эм Чегем. Аны бла байламлы Чегемни юсюнден философия илмуланы кандидаты, «Ассия» фондну таматасы Жангоразланы Мухаммат жарашдырып ийген материалны газетни сайтында басмалайбыз.

1833 жылны 4 апрелинде Санкт-Петербургда А.Ф. Смирдинни китап тюкенинде Александр Сергеевич Пушкинни «Евгений Онегин» деген назму бла жазылгъан романыны толусунлай басмаланнган китабы чыкъгъанды. 

Минги тауну тийресинде «Иткъол» къонакъ юйню къурулушу 1965 жылда хайырланыргъа берилгенди. Ол Элбрусда  туризмни биринчи уллу объекти болгъанды. 

Мен оюм этгенден, бизни халкъда бошдан айтылгъан болмаз «Агъач-жерни чырайы, кийим-эрни чырайы» деп. Хар миллетни да кийими аны жашагъан жери, жашау турмушу бла къаты байламлыды. 

Тёбен Малкъардан штабха Хажимуратны, Къонакъны, Магомедни, Огъары Малкъардан а Бийсолтанны, Исмайылны, Асланукъаны д.а.к. бир бёлек адамны айырып, сходну жапханлай, штаб жыйылып,  барына да башчыгъа Хажимуратны салып, эки ыфчыкъгъа бла эки таргъа да командирле салып, аскерлени, сауутну тергерге да хар хаблагъа адамла айыргъан эдиле.

Тарых сейирлик затды. Бюгюннгю кюн тамблагъы тарых болгъаны кимге да баямды. Миллетибиз Нартладан башлап халкъны аллында жигитлик этген адамларын чыртда унутмайды ала халкъны эсине тюйреленедиле, ёхтемликге кёл бередиле. Мен бюгюн сизни эсигизге саллыкъ адам аллай инсанларыбызданды. XIX ёмюрню ал жылларында Орус-Япон къазауатны жигити, Биринчи дуния къазауатны жигити, Россейни Граждан урушну жигити Асанланы Хажимурат. Бу адамны этген жигитликлерин халкъ ауздан - аузгъа айтып тургъанды.  

Планетаны юсюнде, неда аны атмосферасыны тёбен кесеклеринде бек къызыуду. Венераны радиоизлучениясын ёлчелеуле ачыкълагъаннга кёре, аны юсюнде, неда аны тёгерегиндеги булутланы ичинде жылылыкъ Цельсийни термометри бла 200-300 градус болады. Аллай къызыулукъда жашау болургъа амал жокъду, суу а пар формада болургъа керекди. Алай алыкъа анда ачыкъланмагъан затла кёпдюле. Нек десегиз, Венераны Кюн тиймеген жанында температурасы ноль градусха жууукъду.

1961 жылда Венераны тинтирге биринчи кере кюрешиу — «Венера‑1» миссия — техника жетишим болгъанды, алай а технологияланы чеклениулери бла байламлыкъны тас этиую планетаны кесини юсюнден хазна хапар бермегенди. Бюгюнлюкде алимле Венерагъа бек тюз приборлары болгъан къыйын аппаратланы жибередиле: ала бетни толу карталарын къурайдыла, атмосфераны тинтедиле эмда булутлада жашауну болургъа боллукъ ышанларын излейдиле. Жарым ёмюр мындан алгъа адам улу хоншу планетагъа биринчи атламла этген эсе, бусагъатда биз аны табийгъатын эмда тарыхын керти ангыларгъа кюрешебиз.

Кязим жолгъа атланнган эди. Совет къуллукъчула не заманда да политикагъа уста болгъандыла. Шыкъычылагъа да тапхан эдиле амал. Эштада, бир жаны бла ала тюз окъуна эте болур эдиле. Эркин жер бергенлеринде, халкъ кёчерге унамай, тирелип тохтагъанында, Кязимни намысы файгъамбарныча бийик болгъаны себепли, аны къулагъына шыбырдагъандыла:

Бизни тау эллерибизни буруннгу тарыхлары барды, хар бирини жашауунда энчи болумлары, жашау ызы да. Аланы жазып къагъытда сакъланырча этип туруу да бир уллу ишледен бириди. Алгъын жыллада ол жумушну толтургъан хурметли инсанланы къыйынлары бюгюнлюкде къыйматлы жарыкъландырыу жазмаладыла.