Бир миллион долларгъа тийишли болгъан математик Перельман жарлы некди?

«Жер башында эм белгили математикледен бири, ачыкъ айтханда башын жарлылыкъ бла жангызлыкъ къысып, жашауу ёчюлюп  барады».  Санкт-Петербургда жашагъан биреуленни ол сёзлери кёплени сагъайтханды. Ол Перельманны кёргенини юсюнден былай жазгъанды: «юсюнде къысха, кеси да буршу болгъан кёнчеги, чындайлары жокъ (орамда уа 7 градус сууукълукъ), жалан аякъларында да бир сейирлик калошлары бла».

Бу адамны оюмуна кёре, математик ачдан ёле турады. «Биз анга болушур амал тапмасакъ, бир ауукъ замандан Григорий Перельман дуниясын алышындырыкъды».

«Бир заманда да эт сатып алмагъанды»

Сейирлик алим бла тюбеширге итиннген журналистле Ярослав Гашекни атын жюрютген орамдагъы  юйню аллында къалауурлукъ этедиле. Къоншула да анга артыкъ ыразы тюйюлдюле: «Не болгъанды, не сагъайгъансыз? Ненча кюн болады сиз бизге тынчлыкъ бермегенли!» - дейди, аладан бири Ирина Петрова кёзюн-къашын тюйюп. Ол айтханнга кёре, алим сау-саламатды. Сыфаты да алгъадан башха тюйюлдю. Алай эсе уа жарсыргъа сылтау  жокъду.

Наталья Иванова уа Григорий бла къоншулукъда жашагъанлы къыркъ жыл болады. «Ол мени кёз аллымда ёсгенди», - дейди тиширыу. – Къайын анам аны анасы бла аякъ кийимле этген «Скороход» фабрикада ишлегендиле. Иги  юйюр болуучу эди. Гитчелигинде Перельман бирси сабийле бла арбазда ойнагъанды,  алай математикагъа берилгенинден сора уа тышына  азыракъ чыгъып башлагъанды. Сау дуниягъа белгили илму жангылыкъ этгенинде - ол бютюн да таша кёллю болгъанды. Баям, кесине алай  уллу эс бурулурун сакълай болмаз эди».

Почтаны 283-чю  номерли бёлюмюнде айтханларына кёре, Григорий ары кирмегенли кёп заман  болады. Алай аны аты бла письмола уа терк-терк келгенлей турадыла. Аланы анга почтальон жетдиреди.

Къоншу юйню тюбюнде орналгъан тюкенде ишлеген Наталья уа  алимни ыйыкъгъа эки-юч кере окъуна кёрюучюдю. «Биз анга юйреннгенбиз, арт кезиуледе да белгилеп айтырча  бир   заты тюрленнгенди деп билмейбиз.  Къолуна алгъан ашарыкъны  бегирек да багъасына эс бурады ансы, ол къачан чыгъарылгъанына къарамайды, - дейди сатыучу. – Алса да - бек учуз тургъанын: сют, ётмек, бирде бир алмачыкъ. Мен кёрюп бир заманда да эт сатып алмагъанды». Алай эсе, ол, кертиси бла да,  къыйнала болурму?

Илму  дуния  аны кюсейди

«Перельман ачлыкъ сынайды деген, мени оюмума кёре, ётюрюк хапарды, - дегенди  Президентни  белгили алим гитчелигинде окъугъан 239 –чу номерли физика-математика лицейини башчысы Максим Пратусевич. – Аны жашау хали  алайды, мен да аны тюзге санайма».

Математикни  халкъдан ташада  жашау этгенин  башха алимле  да жаратмайдыла. Сагъынылгъан  мектепде айтхылы окъуучуланы тизмеси  тагъылгъан Сыйлы къангада аны аты алтын харфла бла жазылыпды. Музейинде уа анга жораланнган энчи стенд къурагъандыла.

Халкъ артистка Алиса Фрейндлих, «Аквариум» жырчы къауумну  таматасы Борис Гребенщиков, «Зенит» команданы президенти Сергей Фурсенко эм  атлары айтылгъан башха адамла тауусхан лицей кесини выпускниклери бла тюбешиуле къураучусу бла белгилиди. Перельманны да алагъа бир ненча кере чакъыргъандыла, алай андан жууап келмегенди. Талай жыл озгъандан сора уа, къадалып тургъандан хайыр болмазлыгъын кёрюп, аны да къойгъандыла.

РАН-ны Стеклов атлы математика институтуну Санкт-Петербургда бёлюмюнде алим бир ненча жылны ишлегенди. Анда математикалы физиканы лабораториясыны алчы илму къуллукъчусу болуп тургъанды. Алай кюнлени бир биринде андан кетеди,  ишчи нёгерлери бла да байламлыкъланы юзеди, Россейни илмула академиясына айырыулагъа къатышыргъа сюймегенин да билдиреди.

«Къоюгъуз бу адамны жеринде, - дейди институтну башчысы, академик Сергей Кисляков. –Григорий Яковлевични бир  хатасы жокъду. Анга  мен ишексизме». Кёпле суннганларыча, Перельман бир киши бла да сёлешмейди дегеннге уа Сергей Кисляков ийнанмайды: «Институтда ишлегенле бла байламлыгъын тас этмегенди. Алгъыннгы коллегаларына бир ненча кере сёлешгенин да билеме.  Кертиди  ушакълары  математиканы угъай, илмудан иги да узакъда болгъан затланы юсюнден болгъанды. Алай не этгин, ала эдиле Григорий Яковлевични сейирин къозгъагъанла».

Сергей Кисляковну оюмуна кёре, бу хапарлада бек да не зат жарсытады десенг – алим,  иш этип, энтта да кёп тасхалары ачыкъланмай тургъан илмуну къойгъаны. Перельман институтдан кетгенден сора да  ары  иги кесек заманны аны аты бла письмола келип тургъандыла. Илму ишчиле бир кере анга сёлешип, сюе эсенг,  аланы юйюнге элтейик   деген эдиле. Алай ол жаланда: «Жыртыгъыз да бияры атыгъыз…» деп къойгъанды.

- Биз  закий  алимден къуру къала турабыз, - дейди академик. – Аны илму жангылыгъы – акъылманлыкъны, уллу фахмуну, бек бийик билимни шагъатыды. Адамла ангылаялмайдыла, къалай болады бир миллион долларны алмай ояргъа, къуллукъдан, сыйлы атладан, даражадан къачаргъа, кеси аллына ташада  жашау этерге. Алай ол ызны кеси сайлагъанды, аны  сайлаууна да хурмет этерге керекди. Ол институтдан кетгенли онюч жыл озгъанлыкъгъа, биз аны артха къайтырын бюгюн-бюгече да сакълагъанлай турабыз».

Улбашланы Мурат хазырлагъанды
Поделиться: