Халкъыны жашауун тынчлыкълы, къолайлы этерге талпыгъанды

Сотталаны Тамукну жашы Салихни аты Бахсан ауузунда бюгюн да уллу хурмет бла айтылады. Ёмюрге жууукъ заман озгъандан сора да, аны жер юсюнде къойгъан ызы магъанасын тас этмегенди.
Салих Элбрус элни исполкомуну биринчи таматаларынданды. Аны жашау жолу да къыралны биргесине тюрлене башлагъан эди. Санаулагъа кёре, ол 1906 жылда туугъанды. Аллахны ахшылыгъындан, къыралда тюрлениуле таулу жашны жолун кеслери сюйген жанына бургъандыла – ол, узакъ тау элден келип, Ленин атлы окъуу шахарчыкъда эл мюлк школда билим алгъанды. Ызы бла анда совет партия школда да окъугъанды. Биринчи комсомолчуладан, коммунистледен, халкъына жарсыгъан, аны жашауун иги, къолайлы этерге талпыгъан  жашладан болгъанды.  
Нальчикде эки иги окъууда окъуп, ол заман бла тергегенде, терен билим алып  келген жашны  туугъан элинде исполкомну таматасыны – эл советни председателини къуллугъуна саладыла. Жашау жангыргъан кезиу, жангы умутла этдирген жангы ёмюрню башланнганы. Не ахшы мурат бар эсе да – алда. 
Элбрусда биринчи «Къызыл Элбрус» атлы колхоз къуралады. Аны таматасына Курданланы Пашаны айырадыла. Ара мюлкге жангы къуллукъчуланы къайсысы да сакъ эди. Элни тарыхын алгъанда, Салихни аты ол  къалай оноу этгени бла сакъланмайды, аны  этген ишлери бюгюн да туурада тургъанлары бла эсгериледи. Аны къол къыйыны кирген къырал юйле бла жамауат бюгюн да хайырланып турады: школну мекямы, туберкулёздан ауругъанлагъа деп ишленнген больница (баям, Бахсан ауузуну дарман хауасы ючюн), эл Советни юйю, колхоз арбаз… 
Сотта улуну башламчылыгъы бла мал къышлатхан жерледе тынгылы къошла, жангы кёпюрле, Юсенгиге жол, жау-бишлакъ завод, тытыр кюйдюрген  жер да ишленнген эдиле. Элге радио, телефон тартылгъандыла. 
Салих жангы властьны бизни халкъыбызгъа берген игиликлерин иши бла кёргюзтгенди. Ол тамата къуллукъчула бла иги болгъанды, не тюрлю ишни юсюнде да аланы кесини оюмуну тюзлюгюне ийнандырып, аладан билеклик тапханды. Болсада озгъан ёмюрню отузунчу жылларыны аллы окъуна боранлы эди – жаза юйреннген, къара таныгъан адамла, бир бирлеринден тарыгъып, къагъыт жазып башлагъан эдиле. Зарлыкъдан, жюрек тарлыкъдан ненча адамыбыз жоюлгъанды ол тилчи къагъытладан!
Сотталаны Тамукну жашы Салих аладан бири эди. Ол анга уллу кёллю боллукъ тюйюл эди, баям, алгъадан иш этип,  ким эсе да аны партбилетин урлагъанды. Бек биринчи сылтаулары ол эди Салихни тутханда. Элбрус элде туура сюд этгенде айтханларына кёре, аллайлагъа партияны тизгинлеринде жер жокъ эди аны андан къыстаргъа тийишли болду.
Анга дагъыда эки терслеу статья къошдула. Ара мюлкге сакъ тюйюлдю деп бири. Аны да нек айтханлары – электростанция ишлей тургъан жерде, техника сынып, этиле тургъан иш бир кесек заманнга тохтагъан эди. Сёзсюз, быллай болумда Сотта улуну терслиги жокъ эди, алай излеген адам анда да тапды чырмыкъ.  
Жангы властьха «тап келмеген» дагъыда бир иши бар эди Салихни   атыны бир кёзю сокъур болгъаны. Ол аны кюл къуюп этгенди, совет аскерге бермез ючюн,  дегенле табылдыла.
Алай бла Сотталаны Салихни, оноучулукъ, иш юсюнде бирлешдириу жаны бла  уллу хунери болгъан жашны, он жылгъа сибирьлик этдиле. Ай, аны бир узакъ адамла этселе, алай кюймез эди жюреги алыкъа отуз жылы да толмагъан таматаны! Анга жалгъан даулары бла бу зорлукъ ишни этгенле  ол билип, танып тургъан, эрттен-ингир сайын жолугъуп, къол берип,  саламлашып айланнганла эдиле. Ол бютюнда бек кюйдюре эди жюрегин.  Элден чыгъа баргъан жерде, аны тутханладан тилеп, Салих, жол жанындан  таш алып, аны атхан эди ызына дейдиле. Ол адет а – таш атып кетген – аны артха къайтмазлыгъыны белгиси эди. 
Салихни бек уллу, къыралгъа оноу этген шуёхлары да бар эдиле. Аланы араларында - Совет Союзну маршаллары  Климент Ворошилов  бла Семён Будённый. Ала Бахсан ауузуна Сотталагъа къонакъгъа келип да тургъандыла. Алай алагъа да билдирген болмаз эди, жерлешлерини адамсызлыкъларын ачаргъа ийменип. 
Туудукълары излеп тапханнга кёре, Сотта улу, таулу жашланы бек ахшыларындан бири, тутулгъан заманындан беш жыл озуп,  1941 жылда сибирь лагерьлени биринде ауушханды. 
Андан бери ненча жыл ашыгъып кетсе да, сюеледиле аны туугъан элинде ол ишлеген мекямла, алагъа къол къыйыны кирген акъыллы, оюмлу, билимли бахсанчы жашны юсюнден хапарларын тауусургъа унамай. Халкъны эсинде да Сотталаны Салих андан жашап турады.
 

 

Мусукаланы Сакинат.

Свежие номера газет Заман


16.11.2018
14.11.2018
12.11.2018
09.11.2018