«Сабыр акъыллы, жууукъ-тенг жюрюте билген жаш эди бизни Хасан»

Адам кеси сайлайды кесине шуёхну. Аны уа заман къояды анга. Жашау жолунгу саркъыуунда керти тенгинг, таймай, аман-иги кюнюнгде да жанынгда табылыр. Жалгъанла уа – ауаналача, кезиуден-кезиуге бугъа турурла.  
Хасанны таныгъан а, аны бла шуёхлукъ жюрютген а кесин керти насыплыгъа санагъанды. Мен, къашхатаучу жаш, алгъаракълада дуниясын алышхан Улбашланы Хусейни жашы  Хасанны юсюнден айтама. Ол 1953 жылда Къыргъызстанны  Ош областыны Ивановка элинде туугъанды. Орта школну 1971 жылда  Къашхатауда бошагъанды. Ол жыл окъуна Къабарты-Малкъар къырал университетни  эл мюлк факультетини «Зоотехния» бёлюмюне окъургъа киреди. Беш жылдан, аны айырмалы бошап, Огъары Жемталада «Сукан Суу» колхозда зоотехник болуп ишге тохтайды.
Анда уруннганы къадар  тау жайлыкълада, ара мюлкню  ёзенледе къошларында болгъанды, малланы санауун бардыргъанды, кёп тау жолну жаяу  къыдыргъанды. Къойчула, тууарчыла бла къошда да къалыргъа тюшгенди. Ишини бютюн  къыстау заманы уа  кюзде малланы элге жыйгъан кезиу эди. Аланы санап, ырахынларын тохташдырып,  багъыу амалланы буюргъанды.
Огъары Жемталаны ара мюлкюнде юч жыл ишлегенден сора Хасанны Къашхатаугъа кёчюредиле, Совет районну зоотехник-инспектору этип. Энди жаш специалист битеу районну ууакъ аякълы маллары ючюн жууаплыды. 
Мында да Улбаш улу кесин иги жаны бла кёргюзтеди. Оноучула анга эс бурмай къоймайдыла. Районнга эл мюлк продукция хазырлау жаны бла тынгылы инспектор керек болгъанда, иш кёллю, ангылаулу адам изленнгенде, Хасанда тохтайдыла эм аны ары кёчюредиле.
Къашхатау  - район арады, эм уллу элледен да бириди. Анда ара мюлк да  уллуладан бирине саналады. Ары тынгылы оноучу керек болады. Биягъы район таматала, оноулашадыла да, ол ишни Улбаш улугъа буюрадыла. Энди Хасан  «Къызыл Малкъар»  колхозну председателиди. Ол заманда анга жаланда отуз жыл толгъанды. Жаш, хар замандача, ишни къолгъа къаты алады. Колхозну Прохладна, Терк районлада жерлери бар эдиле да, алада будай, нартюх, башха мирзеу ёсдюредиле. Дагъыда  ол жанында кёп мал аш да хазырлагъандыла. Хасаннга ары да терк-терк барыргъа, кечелерин да анда кёп кере ётдюрюрге тюшгенди.
Колхозда ол заманда  сауулгъан, къысыр малла тургъан юч ферма бар эди. Дагъыда къойла, атла да болгъандыла. Алагъа кёп мал аш керек эди. Аны хазырлау баш борчладан бири эди. Нартюхню силосха оруу, бичен хазырлау башланса, колхозну председателине кече окъуна тынчлыкъ болмагъанды. Жыйындан-жыйыннга ётюп: «Ы, маржа, бу ариу кюнлени хайырланайыкъ. Биченнге жауун  жетдирмей жыяйыкъ. Мал ашыбыз жетмесе къыйналырбыз. Колхоз барыбызны да мюлкюбюздю»,-деп, ангылатыу ишни бардыргъанды.
Къара ишден да артха турмагъанды. Биченчи жыйыннга барса, дырын да жыяр эди, чалгъычыланы ызларындан туруп, чалып тебирер эди. Бир жол, тау жайлыкъладан келе, эл башында абадан киши чала тургъанын  кёреди. Анга къайтып, къапталын тешип,  эки сагъат чакълы анга болушуп кетгенди. 
Къолунда ишлегенлеге, тилей аллына келген кимге да болушмай къоймагъанды. Хасан дуниядан кетгенде, узакъ эллерибизден дууасына бир тиширыу келип, кёп жилягъан да этип: «Баш ием ауушуп, юч сабий бла къалгъанымда, ол манга сауулгъан ийнек берген эди. Къаллай бир болушлукъ эди бизге. Аллах аргъы дуниясын жаннет этсин»,- деп, кёп ариу сёз айтып кетгенди.
 Улбаш улу ара мюлкге ючюнчю жыл оноу этгенде, ол ахшы кёрюмдюлери бла  районда колхозланы араларында биринчи жерге чыгъады. Ол заманнга мюлкде 1500 тууар, 400 сауулгъан ийнек, 2000 къой, 150 ат, дагъыда юч жюзден артыкъ тана, анга кёре бузоула да бар эдиле. Колхозчула жерчилик бла да кюрешгендиле. Башында сагъыннганыбызча, нартюх, будай, арпа, тахта кёгетле ёсдюргендиле.
Февраль айдан башлап Хасан колхозну жерлеринде къаллай бири сюрюллюгюн, анга не салынырыгъын, не техника керек болгъанын, къаллай бир отлукъ къоратыллыгъын санап, хазыр этип болгъанды. Анга кёре уа малны, мал ашны къайгъысы этилгенди. Бу ишде уа анга баш агроном Хоханаланы Валерий, зоотехник Улбашланы Юсюп, баш инженер Геуукланы Юра, завфермала Чеченланы Тахир, Айшаланы Самат, Батчаланы Магомет, Чеченланы Алий, механизаторла Керменланы Абдул-Керим, Мокъаланы Хусей, Батчаланы Мухаммат-Алий, Османланы Солтан, Гажонланы Къанамат билеклик этгендиле. Аладан сора  да ийнек сауучула Атабийланы Керимни, Зоя Бурниеваны, Къайгъырмазланы Халиматны, Черкесланы Хасанны, Жантууланы Халимни, водительле Анахаланы Сарбийни, Чеченланы Мухадинни, Керменланы Сагитни, Уяналаны Ахматны  эм кёп башхаланы къыйынлары айтып айтмазча уллуду.
Ала эдиле Хасанны оноуу бла хар эрттен сайын фермалагъа барып, ийнек саууп, сютню къыралгъа ётдюргенле. Танг аласы бла тенг туруп, кече къарангысына дери жер сюрюп, мирзеу ёсдюргенле, мал аш хазырлагъанла. Мюлк тамата хар заманда алагъа таяннганды.
Ма аланы жигерликлерини, председательни да  тюз оноу  этгенини хайырындан  «Къызыл Малкъар» колхозгъа обкомну кёчюрюлюучю Къызыл Байрагъы берилгенди. Ол а республиканы оноучуларыны  жанындан уллу сый эди.  Хасанны намысы таматаланы, жамауатны арасында да уллу жюрюгенди. Аны кёп кере район Советге депутатха айыргъандыла. 2005 жылда уа  КъМР-ни Парламентини депутатына да сайланнганды.  Анга «КъМР-ни эл мюлкюню сыйлы къуллукъчусу» деген ат аталгъанды, ол «Урунууну ветераны» майдалгъа эмда кёп башха саугъалагъа  тийишли болгъанды.
Колхозну председатели, ары дери уа Эл мюлк министерствону инструктору, Черек районну администрациясыны башчысыны орунбасары,  районну эл мюлк управлениясыны таматасы болгъан заманлада Хасанны ишни къурау жаны бла  хунери бютюнда бек ачыкъланнганды. Биргесине ишлегенле, нёгерлери аны ол шартын хар заманда чертедиле.
Шуёхлары да кёп эдиле аны. Керти шуёхлары. Ала дуниядан кетген тенглерин дайым эсгергенлей турадыла. «Бир классда окъугъанбыз. Ол айырмалыладан бири эди. Спорт бла кюрешгенди, школ жашаугъа тири къатышханы ючюн комсомолну комитетине да айырылгъанды. Ол заманда окъуна аны къураучу хунери бар эди. Сабыр акъыллы, жууукъ, тенг жюрюте билген, миллетин сюйген жаш эди бизни Хасан»,-дейди  Черек районну администрациясыны башчысыны орунбасары Къазийланы Анатолий.
Черек районда  ветеран организацияны таматасы Чеченланы Георгий а былай къошду: «Хар заманда эсибизде турлукъду. Тынгылы тенг. Мен андан иги да тамата эдим. Болсада  уллу къарындашымача хурмет этгенме. Аны дуниядан кетгенине шёндю да ийнаналмай турама. Эшикни ачып, хар замандача, къалайса  Жора, деп кирип келлик  сунама. Къонакъбайгъа уа аныча халал адамны излеп турсанг да, тапмазса. Сунмай  тургъанлай  дуниясын алышып, ахлусун, тенгин да жарсытхан эди».
Заман, къырал да тюрленнгендиле. Ара мюлкле да чачылдыла,тарыхда  къалдыла. Алай ол  халкъыбызны жашаууну бир кезиую эди, аны себепли  ол жылланы  Улбашланы Хасанча ахшылары  эсде  къалырла.
 

Османланы Хыйса.

Свежие номера газет Заман


16.11.2018
14.11.2018
12.11.2018
09.11.2018