«Бизни къыралда индустриялы айныугъа къайтыргъа тийишлиди»

Санкт-Петербургда алгъаракълада Эркин экономика жамауатны (ВЭО) съезди болгъанды. Аны кезиуюнде «Тёртюнчю промышленность революция: экономиканы не кюн сакълайды» деген темагъа Халкъла аралы конгресс бардырылгъанды. Форумгъа Россейден эмда тыш къыралладан жети жюзден артыкъ эксперт къатышханды. Анда сёз асламысында бизни къыралда промышленностьну аягъы юсюне салыуну, экономиканы илмугъа эмда бийик технологиялагъа таянып айнытыу амалланы юслеринден баргъанды. 
Съездге сагъынылгъан биригиуню Къабарты-Малкъарда бёлюмюню башчысы, РАЕН-ни академиги, экономика илмуланы доктору, РФ-ни илмусуну сыйлы къуллукъчусу ПшиканТаов да къатышхан эди. Бюгюн ол ушакъ нёгерибизди. 
- Пшикан Кесович, РФ-ни ВЭО-суну правленини келечисича, аны битеу белгили жумушларына, жыйылыуларына къатышханлай турасыз. Сиз оюм этгенден, бу жолгъу форумну не энчилиги бар эди?
- Повесткасы бек бай эди дерчады. Пленар кенгешледен, конференцияладан, семинарладан, «тёгерек столладан» эмда Экономистлени халкъла аралы союзуну келечилерини жыйылыуундан сора да,аны халкъ мюлкге аталгъан кесегинде «ФОРСАЙТ «Россия»: Жангы индустриалы жамауат. Тамблагъы кюн» деген чакъырыу бла Халкъла аралы   конгресс бардырылгъан эди. Аны ишине РАН-ны академиклери, регионлада властьны законла чыгъарыучу эмда толтуруучу органларыны келечилери, алимле, экспертле, экономистле, предпринимательле, Россейни, Францияны, Италияны, Грецияны, Къытайны, Великобританияны эмда Эстонияны жамауат организацияларыны келечилери къатышхандыла. 
Бу жол бла конгресс тёртюнчю кере бардырылады. Ол кеси да профессионалланы араларында эксперт оюмла бла шагъырейлендириу жаны бла бек белгили эм даражалы майданнга саналады. Къысха айтханда, бюгюнлюкде тюбеген  чурумладан, кемчиликледен кёп зат къалады - бизни тамблагъы кюнюбюз, иги кесек жыл озгъандан сора къалай жашарыгъыбыз да анга кёре боллукъду. Форумгъа къатышханла уа ма ол кезиулеге къараргъа, болумну ойларгъа кюрешгендиле.
- Сюзюлген вопросладан сизге бегирек да сейирли къайсысы болгъанды?
- Бу форум жаланда соруула бериу, проблемаланы кётюрюу бла чекленип къалмайды, анга къатышханланы къыралны айнытыу жаны бла оюмларын да кёргюзтеди. Сёз ючюн, былтыр жамауатны айнытыуну жангы кезиуюне кёчюу жаны бла концепция туура этилген эди. Бу жол а конгресс ноономика амал бла шагъырейлендиргенди. Биз оюм этгенден, ол келир кезиулени жамауатыны айнытыу мурдору боллукъду.
«Бизни къыралыбызда промышленностьну бийик технологиялагъа таянып айнытыу бек керекди. Аны бла бирге экономиканы мурдорун игилендирирге эмда промышленность политиканы да тирилтирге тийишлиди», - дегенди ВЭО-ну президенти, экономика илмуланы доктору Сергей Бодрунов. Аны оюмуна кёре, ма алай бла онг чыгъарыкъды Россейге технологиялы чаришде башха къыралланы озмаса да, аладан артха къалмазгъа. Производстволу мурдорну кючлемей а алгъа барыр амал жокъду. Алай бла бизни къыралда индустриялы айныугъа къайтыргъа тийишлиди. Къысхасы, биз бюгюнлюкде шёндюгю промышленностьну къураргъа борчлубуз.
Жууукъ кезиуледе Россейни Правительствосуну экономика программасы туура этилликди. Федерал Жыйылыугъа Посланиясында Президент ВВП-ны жыл сайын ёсюмюн – алты, ишни файдалылыгъыны уа – беш процентге жетдирирге борч салгъанды. Энди уа биз экономиканы айнытыр амалла табаргъа, аны кючлю къыралланы санына чыгъарыргъа керекбиз. Президентни ол ахшы умутларына тыйгъычла салынмасынла ансы.
Эм магъаналы вопросладан бири – профессионал билим бериу система шёндюгю экономиканы излемлерине нечик келишгениди. Усталыкъланы асламысы адамны жашаууну кезиуюнде хайырланылып турулмазлыкъларын кёребиз. Ма аны ючюн жангы затлагъа терк юйрене билгенле кеслерине жер табаргъа боллукъдула келир кезиуледе.
Билим бериуню идеологиясын тюрлендирирге кереклисине да форумда энчи эс бурулгъан эди. Биринчиден, бу сферада стандартизациядан кетип, адамланы хунерликлерин ачыкълаугъа бурулургъа керекди.
Екатеринбург шахарны 2030 жылгъа дери айнытыу стратегиясыны презентациясына да кёпле бек сейир этип къарагъандыла. Бу шахар, белгилисича, Уралны инновациялы эмда промышленность-финансла арасыды. Белгиленнген жумушла анда урунууну къыйматлылыгъын кётюрюрге, чыгъарылгъан продукцияны багъасын азайтыргъа, конкуренциягъа чыдамлы болгъан жангы тюрлю предприятияланы къураргъа себеплик этерге керекдиле. Къысхасы, ол башхалагъа да юлгюлю проект боллукъду.
Съездни кезиуюнде дагъыда Карл Марксны 200-жыллыгъына жораланнган Мемориум ачылгъанды. ВЭО-ну башламчылыгъы бла ол датагъа аталып келир айда халкъла аралы ишле бардырыллыкъдыла. 
- Съездни илму кесегини эсеплери уа къаллай эдиле? Сиз а, КъМР-ни Башчысында Эксперт-аналитика советни таматасыча, Санкт-Петербургда туура этилген оюмланы бизни республикада сингдирир онгланы кёремисиз?
- Айтханымча, съездни чеклеринде бардырылгъан «ФОРСАЙТ РОССИЯ» халкъла аралы экономикалы конгрессде индустриялы экономиканы къурау эм айнытыу жоллары сюзюлген эдиле. Анда аслам магъана бийик технологиялы производствогъа, илмугъа, инженер-техника чыгъармачылыкъгъа эм билим бериуге таяныуну юсюнден айтылгъанды. Бу ишни эсеплери Россейде экономика политиканы жангыртыу жаны бла оюмлача кёргюзтюлгендиле. Мен да ала бизни республиканы айнытыуда хайырлы болурларына ышанама.

 

Ушакъны Татьяна Ульянова бардыргъанды.

Свежие номера газет Заман


09.11.2018
07.11.2018
06.11.2018
02.11.2018