Ана эмда къагъанакъ: аналыкъгъа болушлукъну юсюнден магъаналы соруула

1. 2018 Жылда декретныйлени къалай санарыкъдыла?
- Ауурлукъгъа эмда сабий табыугъа болушлукъну (декретныйле) тергер ючюн боллукъ ананы отпускга кетерни аллында эки жылны орталыкъ хакъы алынады. Пособие аллай отпусканы битеу кезиуюне тёленеди. Барына жетген жорукълагъа кёре. Ол 140 орузлама кюндю – 70 кюн сабий тапхынчы эмда 70 андан сора.
Болушлукъну 140 кюннге эм кёп ёлчеми – 282 493,4 сом. Башында эсгергенибизча, орталыкъ хакъны санарча тиширыуну 2017 бла 2016 жыллада айлыгъы эсге алынады.
Айтыргъа, ауурлукъну эртте болжалда (12 ыйыкъгъа дери) тиширыу консультациягъа себепге салыннган чакъда да бир жолгъу ахча алыргъа боллукъду. Быйылны биринчи февралиндан ол 628,47 сомну тутады. Ол ауурлукъгъа эмда сабий табыугъа берилген болушлукъ бла бирге тёленеди.
2. Тамблагъы ана бир ненча жерде урунады
- Ана боллукъ бир ненча жерде ишлей эсе, эки амал барды:
1) декрет отпускагъа кетерни аллында эки жылны ичинде тиширыу бусагъатда ишлеген предприятияда неда учрежденияда урунуп тура эсе, ауурлугъу бла сабий табыу себепли пособие чыгъарылады эмда тёленеди хар бирине ишлеген жерлеринден.
2) аллындагъы эки жыл тиширыу башха жерледе ишлеген эсе, аны сайлаууна кёре ахчаны аладан биринде алыргъа эркинлиги барды. Аны бла бирге тамблагъы ана айлыгъыны юсюнден битеу ишлеген махкемеледен справкаланы тапдырса, ала да болушлукъну санагъанда тергелмей къаллыкъ тюйюлдюле.
3. Иш бла жалчытханны къытлыкъ къысып тура эсе
- Иш берген организацияны финанс къыйынлыкъла сынай эсе, бир-бирде болушлукъну тюзюнлей учреждение, предприятие орналгъан жерде социал страхованияны фондуну тийре органында алыргъа боллукъду. Аллай жорукъ бу халлада ишлейди:
.пособиягъа баргъан кезиуде организация жабылып къалса;
.иш бериучюню банк счётунда ахчасы жокъда;
.пособие тёленмегенни юсюнден сюдню бегими кюч алгъанды, алай иш бериучюню, аны мюлкю къайда болгъанын тохташдыралмайдыла, активлерин сатып борчларын тёлерча;
.организацияны болуму банкротлукъгъа жетгенде.
4. Ананы орунуна тёлеулени ата неда ынна къачан алыргъа эркинликлери барды?
- Урунуу кодекс сабийге къараргъа берилген отпускну ананы орунуна (толусунлай неда кесекле бла) жаратыргъа онг береди атагъа, ишлеген ыннагъа, аппагъа огъесе башха жууукъгъа. Аны ючюн учрежденияны, предприятияны таматасына аллай оноуну юсюнден заявление жазаргъа керекди. Дагъыда ана ишлеген жерден ол бу отпускну хайырланмазлыгъыны юсюнден справканы къошаргъа.
Сабийге къарау отпускда сиз ай сайын Соцстрахны фондундан орталыкъ хакъыгъыздан 40 процентин алып турлукъсуз. Быйыл тёлеуню эм уллулугъу 24 536,57 сомну тутарыкъды. Пособие балагъа жыл бла жарым толгъунчу берилликди.
5. Юйюрде бири биринден бир жыл тамата сабийле болсала
- Аллай халда сайлау барды: неда биринчи балагъа шёндюгю къарау отпускну сакъларгъа, неда, андан чыгъып, ауурлукъгъа бла сабий табыугъа отпускну жарашдырыргъа. Экисинде да ахчаны ёлчемин салыргъа сайланнган отпускну башланнган кезиуню аллындагъы эки жылны аллыкъдыла. Аны бла бирге биринчи сабий бла байламлы отпускаланы кезиулери, ауругъан кюнле тергеуледен кетериледиле.
6. Алгъышлайбыз: сизде эгизле!
- Аллай ауурлукъда отпуск 194 кюннге бериледи. Ол кезиуде пособияны ёлчеми быйыл 391 455,14 сомгъа жетерге боллукъду. Бир жолгъу болушлукъ сабий туугъандан сора эки кереге кёбейеди: 33 518,18 сом болады.
Сабийге къарау пособия да къошулады, бир айгъа бек кёбю 49193,14 сомгъа жетеди. Ай сайын ахчаны эм азы 9 426,98 сомду.
7. Бала сабий садха барады – пособие сакъланырыкъмыды?
- Сабийге къарау ай сайын болушлукъ жыл бла жарымгъа дери Социал страхованияны фондуну ахчаларындан тёленеди, страхование этилген адам (ана, ата, ынна, юйюрню башха инсаны) тийишли отпуск алып, тюзю бла къагъанакъны къайгъысын кёре эсе. Баланы садны юйретиучюлери багъа эселе, пособиягъа эркинлик тас болады.
Ана сабийге къараргъа берилген отпускну кезиуюнде толмагъан ишчи кюн урунса, болушлукъ тюрленмей турлукъду. Дагъыда тиширыуну бош заманыны башха жумушлагъа угъай, жангыз да къагъанакъгъа жораланыргъа тийишлиди.

 

Анна ДОБРЮХА хазырлагъанды. «Комсомольская правда» газет.

Свежие номера газет Заман


18.04.2018
16.04.2018
13.04.2018
11.04.2018