Суу къопхандан заран тюшмей къутулурча

КъМР-ни Правительствосунда Табийгъат къыйынлыкълагъа къажау эм от тюшюуден сакъланыу жаны бла комиссияны кезиулю жыйылыуунда республика черекледе суу кётюрюлюу, ырхы тюшюу эм къар юзюлюу кезиуде адамланы, халкъ ырысхыны къорууларгъа къалай хазырланнганы сюзюлгенди. Аны премьер-министрни орунбасары - комиссияны башчысы Владимир Болотоков бардыргъанды. 

Кенгешге РФ-ни МЧС-ини КъМР-де Баш Управлениясыны таматасыны къуллугъун толтургъан Вячеслав Борисов, жууаплы министерстволаны бла ведомстволаны келечилери да къатышхандыла. Владимир Болотоков таулада къар кёп тюшгенин, ол эрип башласа, черекле кётюрюлюрге къоркъуу болгъанын чертгенди. «Биз республиканы инсанларын, туристлени да къоркъуусузлукъларын жалчытыргъа борчлубуз. Бюгюн а энчи службала бу табийгъат къыйынлыкълагъа къажау къаллай мадарла толтургъанларын сюзерикбиз»,-дегенди ол.  
Биринчиден,  Гидрометеорология эм тёгерекдеги къудуретни тинтиу жаны бла федерал службаны КъМР-де бёлюмюню таматасыны орунбасары Любовь Сиротенко сёлешгенди. Аны билдиргенине кёре, таулада тийишли тинтиуле бардырылып, къар эрип башласа, Черекни Бызынгыда кесегинде, Бахсанда эм Чегемде суу орта эсеп бла 11-16 процентге кёбейириги ачыкъланнганды. 
2017 жылда ноябрь-декабрь эмда 2018 жылда январь-март кезиуде Бахсан ауузунда «Чегет» эм «Терс-Къол» станциялада къар орта ёлчемден 11-35 процентге кёп тюшгени да тохташдырылгъанды. Адамлагъа, экономикагъа да бютюнда къоркъуулу кезиуге май-август саналады. Хауа жылыннгандан сора, къар эрип, черекле кётюрюлюрге, гидротехника сооруженияла ишлемеген жерледе уа жагъаланы ашаргъа, халкъны ырысхысына къоркъуу салыргъа боллукъдула. 
КъМР-ни табийгъат байлыкъла эм экология жаны бла министрини орунбасары Мурат Апхудов а толтуруучу эм жер-жерли власть органла халкъны табийгъат къыйынлыкъладан сакълау жаны бла къаллай мадарла тамамлагъанларын билдиргенди. Аны айтханына кёре, федерал программагъа кёре, республикагъа 25,5 миллион сом бёлюннгенди. Бу ахча Бахсан бла Герхожан суула бирге къошулгъан жерни тазалаугъа, Кёнделенни, Тырныауузну тийрелеринде черек жагъаланы тапландырыугъа, быллай башха жумушлагъа къоратыллыкъды. 

РФ-де суу мюлкню айнытыу жаны бла федерал программаны чеклеринде уа республикада эки дамбада тапландырыу жумушла толтурулгъандыла: Нальчикде эмда Чегемде. Тапландырыу ишле Карагач элни тийресинде Малка черекде да бардырылгъандыла. «Битеу да бирге суу кётюрюлюуге къажау мадарлагъа эмда череклени жагъаларын кючлеуге 174 миллион сом къоратылгъанды»,-дегенди докладчы. 

Болсада бёлюннген ахча тамамланыргъа тийишли ишлени барысына да жетмейди. «Къуру Бахсан черекде Элбрусдан Тырныауузгъа дери кесегинде суу кётюрюлюрге къоркъуулу бир ненча жер барды, алада да мадарла этилирге керекдиле»,-дегенди ол.
Бийик-тау геофизика институтну башчысы Беккиланы Мухтар билдиргенича уа, бюгюнлюкде таулада къар юзюлюрге боллукъ 20 жер барды. Аны акъылына кёре,  къоркъуулу жерлени интерактивный картасы жарашдырылса эди, республиканы экономикасын къоранчладан къорууларгъа, адамланы жашауларын, саулукъларын сакъларгъа онг боллукъду. «Карта жер-жерли власть органлагъа заманында тюз оноула чыгъарыргъа, тюрлю-тюрлю объектлени ишлетгенде къоркъуусуз жерлени сайларгъа себеплик этерик эди. Былайда мен власть органла халкъны табийгъат къыйынлыкъладан сакълау жаны бла уллу иш толтургъанларын энчи белгилерге сюеме»,-дегенди ол. 
Жыйылыуда Метеорология эм башха геофизика процесслеге къажау Шимал-Кавказ сауутланнган службаны башчысы Чочайланы Хызыр, Суу ресурсла жаны бла федерал агентствону Запад-Каспий суу управлениясыны бёлюмюню башчысы Толгъурланы Малик  эм башхала да сёлешгендиле. Сёз Герхожан сууну былтыр тюшген ырхыны къалгъан-къулгъанларындан тазалауну, Башкара кёлде болумну, череклени  тереклени сыныкъларындан тазалауну,  Терк сууну жагъаларын кючлеуню юслеринден баргъанды. Жер-жерли власть органла адамланы табийгъат къыйынлыкъладан сакъларгъа жууаплы болгъанларын эсгертип, алагъа болушургъа кереклиси да чертилгенди. 
Ахырында хар районну да келечиси къаллай жарсыулары болгъанларын айтхандыла. Ол санда Урух черек Хатуэй элге къоркъуу салгъаны, жауунланы кезиуюнде Аргудан кётюрюлгени да белгили болгъанды. 
Битеу докладлагъа тынгылагъандан сора жууаплы органлагъа эсгертиуле этилгендиле. Владимир Болотоков а Правительствону резерв фондундан череклени терек сыныкъладан тазалаугъа 1,5 миллион сом, Нейтрино элни тийресинде черекни ариуларгъа да 1 миллион бёлюрге буйрукъла бергенди. 

 

 

Токъланы Фатима.

Свежие номера газет Заман


20.07.2018
18.07.2018
16.07.2018
13.07.2018