Халкъны къолайлыгъын кётюрюуню, ырахатлыгъын жалчытыуну власть эм башха салыргъа керекди

Россей Федерацияны Президенти Владимир Путин 2018 жылда 1 мартда  Федерал Жыйылыугъа кезиулю Посланиясын туура этип сёлешгенди. Алгъын  къырал башчы программалы документни окъуугъа сагъат чакълы бир бёлгенди. Бу жол ол  бир сагъат бла 57 минут сёлешгенди.
Послание, алгъынча,  Кремльде угъай,  «Манеж» кёрмюч залда окъулгъанды. Ол да бошдан тюйюлдю – Президент сёлешген залгъа кёбюрек адам сыйынады, ары уллу экранла салыннгандыла эмда анда  аскер сауутланы жангы тюрлюлери, докладда айтылгъаннга шагъатлыкъ этген шартла да  биринчи кере кёргюзтюлюп тургъандыла. Сёзюн бошай, Президент экранлада кёрген затларыгъыз жалгъан тюйюлдюле, кертидиле, деген эди. 
Федерал Жыйылыугъа Послание этиу - бек магъаналы политика ишледен бириди. Анда Президент къыралда болумгъа багъа бичеди эмда аны айнытыуну баш жолларын белгилейди.

Жарлылыкъны 
таукел азайтыргъа
«Жууукъ он жылны ичинде бизге бир да болмагъанча уллу  борчну тамамларгъа тюшерикди  -  адамларыбызны къолайлыкълары белгиленнгенден эсе терк  кётюрюлюрча эмда аланы файдалары тутхучлу ёсюп барырча этерге, алты жылгъа жарлылыкъны, бек аздан эки кереге азайтыргъа», - дегенди Президент , 20 миллион чакълы россейли къолайсыз болгъанын, алай аланы саны азая баргъанын белгилеп.
Ол акъыл этгенден, шёндюгю дунияда къыралны тутуругъу – адамладыла. Алай эсе уа, аланы айныуларына, хунерликлерин кеслерине, башхалагъа да жаратыр онгла къураргъа тийишлиди.  Россей инсанларыны къолайлыкъларын керелеуде алгъа уллу атлам этерге керекди, дегенди Владимир Путин. 
Къырал башчы иш бла жалчытыуну эски эмда хайырсыз амалларын кетерип, шёндюгю заманнга келишген,  хакълары да уллу болгъан ишчи жерле къураргъа чакъыргъанды. Айлыкъны ёлчеми мындан ары да ёсе барыргъа керекди, дегенди.  2018 жылда усталыкъны сайларгъа алгъадан болушууну программасы къолгъа алынырыгъыны, анга миллиард сом бёлюнюрюгюню юсюнден да билдиргенди. 
Артха къалыудан 
къутулуу
Россей 2020 жылланы ортасына битеулю ич продуктну 1,5 кереге ёсдюрлюгюне эмда дунияны  экономикалары кючлю беш къыралны санына къошуллугъуна ийнаннганын айтханды. Ол бек  къыйын борчду,  асыры уллудан  окъуна тутхан болурбуз, алай халны тюрлендирмей жарарыкъ тюйюлдю, деп женгиргенди Президент. 
«Артха къалыу  —  ма олду бизни бек уллу душманыбыз, къоркъууубуз да. Аны тохтатмасакъ, андан къутулаллыкъ тюйюлбюз. Ол эрттеден къыйнап тургъан ауруучады – аз-аздан ашап, тозуратып, амалсыздан-амалсыз этип баргъан», — дегенди Владимир Путин. 
Экономиканы ёсюуюне чырмау этген сылтауладан бирине ол осал демография болумну санагъанды эмда быллай шартла келтиргенди: 2017 жылда ишге жараулу жыл санда болгъан адамладан миллиону чакълы къорагъанды. Халкъны саны ёсе барырча этер муратда, Путин алты жылны ичинде аналагъа бла сабийлеге тутхучлулукъгъа 3,4 триллион сом бёлюрге буюргъанды.
Май указланы андан ары бардырыргъа
Ол дагъыда юйлени 1,5 кере кёп ишлерге деп аллай борч салгъанды. Ипотека адамларыбызны асламысы алалырча болургъа керекди деп, жашау журтлагъа ипотека кредитлени ставкаларын 7-8 процентге дери тюшюрюуню дурус кёргенди. 
Ызы бла инфраструктура бла байламлы проблеманы кётюргенди. Къурулушха бла жолланы тапландырыугъа къоранчланы эки кереге кёбейтирге кереклисин айтханды. Ол ишлеге федерал бюджетден  11 триллион сом бёлюнюрюгюн билдиргенди. Регионланы башчыларындан а ол проблемагъа энчи эс бурурларын тилегенди.
Владимир Путин май указланы толтурууну да андан ары бардырыргъа кереклисин тюзге санагъанды. Саулукъ сакълауда ишлегенлеге жюрек ыразылыгъын билдирип, буйрукъланы толтуруу жаны бла бёлюмде кёп зат этилгенин айтханды. Саулукъ сакълаугъа бёлюннген ахчаны ёлчемин  эки кереге кёбейтирге чакъыргъанды. Бу бёлюмге 2024 жылгъа дери жыл сайын ВВП-ни 5 процентин берип турургъа буюргъанды.    
Административ онгланы ойлап жаратыргъа
Аны бла бирге Президент социал проектлени толтурууда, артыкъда медицина сферада, бюрократизация болмазгъа кереклисин эсгертгенди. «Административ амалланы тюрлендиребиз деп озаргъа керек тюйюлдю -  регионлада больницала жабылгъандыла, жангылары уа ачылмагъандыла»,-дегенди. «Регионлада жабылгъан больницала жангыдан ачылыргъа керекдиле»,- деп сёзню кесгин салгъанды къырал башчы. Аны бла бирге уа ол медицина инфраструктурада да иги жанына тюрлениуле керек болгъанларын эсгертгенди. Онкология ауруулагъа къажау кюрешни тийишлисича къураргъа кереклисин чертгенди. «Ракдан багъыу эмда андан сакъланыу жаны бла ишде Россей  бийик даражагъа кётюрюлюрге керекди»,- дегенди. 
Билим бериуню юсюнден айтханда, къыралны башчысы «бизде башланнган школ бек кючлюледен бири болгъанын халкъла аралы экспертле окъуна женгдиргенлерин» чертгенди. Болсада, ол оюм этгенден, «школ замандан артха къалыргъа керек тюйюлдю, ол аны излемлерине келишсе, къырал да алагъа тийишлисича тюберге хазыр боллукъду», - дегенди. 
Экологияны - 
ал жанында тутаргъа
Президент къыралда экология халны да игилендирмей жарамазлыгъын айтханды. Шахарлада кир-кипчик жыйылгъан жерлени тазаларгъа, ичер сууну качествосун игилендирирге тийишлиди, деп белгилегенди. «Жууукъ онжыллыкъны ахырына Россей адамларыны жашау ёмюрлери 80 жылдан озгъан къыралланы санына таукел кирирча этиу бизни бек уллу борчубуз эмда муратыбыз болургъа керекди»,-дегенди,
Россейни оноучусу къыралда кёп проблема тамамланмай тургъанына да женгдиргенди. Шёндю социал-экономика болум тутхучлуду деп тынчайып къалыргъа жарамазлыгъын эсгертгенди. «Тутхучлулукъ – ишни башыды, алай а андан ары айныу боллугъуна ышандырмайды»,-дегенди.
Жалынчакъсызлы-гъыбызны тутуругъу
Къыралны къорууланыу кючюне Посланияда иги кесек заман бёлюннгенди. Ол кеси да кёплени сейирге къалдыргъанды. Президент  Россейде жангы аскер сауутла дайым да жарашдырылгъанларын айтханды. Аладан бири – ядерный двигатели болгъан «Сармат» ракетады. Аны АБШ таба учурулгъаны уллу экранда жыйылгъанлагъа кёргюзттюлгенди.
«Россей кёп ачы кезиулени, тюрлениулени сынагъанды, алай а чыдаялгъанды, алгъын тюбемеген, бютюн къыйын экономика эмда социал тыйгъычладан ёталгъанды, бирлигин сакълаялгъанды, кеси сайлагъан жол бла таукел баргъан демократиялы къырал болгъанын дуниягъа кёргюзтгенди»,- деп чертгенди Владимир Путин.  
 

Текуланы Хауа

Свежие номера газет Заман


15.08.2018
13.08.2018
10.08.2018
08.08.2018