Тарых

Фашизмни ууатыргъа онг болгъанына ийнандыргъан къазауат эди ол

   Сталинград ючюн къазауат Уллу Ата журт урушну тарыхында бек къанлы, кюйсюз сермеге саналады. Шахарны эркин этиу операцияны биринчи бёлюмю   1942 жылда 17 июльдан 18 ноябрьге дери баргъанды. Алай ол толусунлай душмандан жаланда 1943 жылда 2 февральда тазаланнганды.  
 

Ата къанны кючю

   Къайсы миллетни алып къарасанг да, хар тукъумну да кесини тарыхы болгъанды. Малкъар халкъда да, мени акъылыма кёре, тукъумланы тинтгенде ачыкъланнган шартла адамны сейирин къозгъайдыла. Кесини ата тукъумуну юсюнден Чегембайланы (Баразланы) Музафарны жашы Зуфар 2006 жылны март айында айтхан эди. Ол замансыз дуниясын алышханлы бир талай жыл болады.

Бир бутагъы Абайлада эсленеди

Юзюлген жолоучулукъ

Ал сёз

   Кёчгюнчюлюкню, киши жеринде жашауну къыйын жылларында кёп тюрлю ачыулу, бушуулу ишле бла бирге бир-бирледе къужур шартла да бола тургъандыла. Бек сейири уа: ол заманда болгъан затла, адамланы хар айтханлары, хар этгенлери - иги неда аман иш болсун- къуру тамата тёлюню угъай, бизни, сабийлигибиз кёчгюнчюлюкню жылларына тюшгенлени да, эсибизде къалгъанды.

Кишиликни, жашаугъа итиниулюкню, къатылыкъны 900 кюню

   Ленинград - кишиликни, къатылыкъны, жашаугъа термилиуню, ышаныулукъну юлгюсюдю.  Уллу Ата журт урушну ал кюнлеринде окъуна душманны къуршоууна тюшюп, ленинградчыла 900 кюнню бла кечени ичинде ачлыкъны, сууукълукъну сынагъандыла, хар кюн да ёлюмню кёзюне къарап жашагъандыла. Алай шахар ол къыйынлыкълагъа чыдагъанды, душманнга баш урмагъанды, даражасын тас этмегенди. Къыралыбызны шимал жанында ара шахарын гитлерчиледен   эркин этиу сермешлеге  уа  Къабарты-Малкъарны жашлары бла къызлары да къатышып, жигитликни юлгюсюн кёргюзтгендиле.   
 

Буслийматны Москвагъа жолоучулугьу

Эрттеден да Москвада жашап, ишлеп тургъан гитче эгешчигин кёре барады Буслиймат. Элинден Нальчикге окъуна бир-эки кере чыкъгъан тиширыу вокзалны уллулугъуна, адамланы кёплюклерине сейир этип къарайды. Метрогъа тюшгенинде уа абызырагъан окъуна этеди.

Махтаулу жамауат ишчи, жарыкъландырыучу, тюзлюкню ёкюлю

  Шаханланы Басият 1879 жылда 17 январьда Владикавказда туугъанды. 1896 жылда Александр патчах атлы кадет корпусну бошагъандан сора,  Басият артиллерия училищеде айырмалы окъуйду. Ол окъууда жетишимлери бла тенглерини арасында биринчи болгъаны себепли, анга къуллукъ этерге сюйген жерин сайларгъа эркинлик берилгенди. Ол Ата журтуна барыргъа ыразы эди,  Басиятны 1898 жылда Кавказгъа 21 артиллерия бригадагъа къуллукъ этерге иедиле.
 

«Ачдан къарынлары кёпген сабийлени, кёзлери тереннге кетген къартланы кёрсем, чач тюклерим ёрге тургъандыла»

   Малкъар халкъ зор бла туугъан жеринден кёчюрюлгенли быйыл 75 жыл болады. Аны бла байламлы ол шургулу датагъа аталгъан материалланы басмалап башлайбыз. Бюгюн Солтанланы Оюсну, анасы Эзамны тилегин толтура, аны атындан ол кёчгюнчюлюкде сынагъан къыйынлыкъланы юслеринден жазгъаны бла сизни шагъырей этебиз.

Чингисханны туудукълары

   Сюйюнчлары Малкъарны бек сыйлы тукъумларындан бириди.  Революция дунияны  экиге бёлгюнчю, ала Бызынгыны жангыз бийлери болгъандыла. Кеслери да эллиле бла ариу жашагъандыла. Алагъа къыйынлыкъ сынатмагъандыла. Керек кюнде уа къалкъан болуп сакълагъандыла жерлешлерин.
   Аланы таныгъан, кеси кёзю бла кёрген бызынгылы айтхан эди: «Сюйюнчлары сау къадарда элибиз къыйынлыкъ сынамагъанды»,-деп.

Озгъан ёмюрледен бюгюнлюкге дери магъанасын тас этмеген башлыкъ

   Бизни жашауубузда модалары кетген затла бюгюнлюкде экинчи солуу алгъанчадыла. Буруннгудан келген сейир таш бурууланы элементлерин бусагъатда омакъ юйлени  хуналарында эслейбиз,  жангы мекямлада эрттегили кешенелени минара халлы  башларына ушатыулагъа да шагъатбыз, юс кийимледе уа миллет тёреледе тигилгенлеге, аланы оюуларына къайтыу модельерлерибизни коллекцияларында дайым да жерлерин тапханлай турады. 

Тыш къыраллы жолоучула бизни юсюбюзден Орусбийланы жамауатында

    Белгили немисли къаячы эмда этнограф  Карл Эггер  1914  жылны жазында  бу тийрелеге келип, кёргенини,эшитгенини  юсюнден «Kaukas in Kaukasus» деген китап жазып, аны 1915 жылда Германияны Базель шахарында А.Г.Фробенусну издательствосунда чыгъаргъанды. Китапны 59-65-чи бетлеринде ол Орусбийланы элинде болгъан кезиуюню, аны адамларыны, табийгъатыбызны ариулугъуну юсюнден уллу сюймеклик бла жазады.  

Страницы

Подписка на RSS - Тарых