Тарых

Жюреклерини тазалыкълары, акъылларыны теренликлери эм тукъумларына сакълыкълары бийик даражададыла

Малкъар Россейге къошулгъандан сора таулуланы башха халкъла бла экономика, политика, культура байламлыкъланы   бютюнда  кенгертирге онглары  болгъанды. XVIII—XIX ёмюрледе Малкъарны географиясына, тарыхына, халкъны жашау турмушуна, культурасына сейири ёсгени эсленеди. Бери тыш къыраллы, Россейли экспедицияла къуралып, тинтиуле бардырылып башлайдыла. Гюльденштедт, Рейнеггс, Паллас, Потоцкий, Клапрот, Боссе, Шаховской, Бларамберг эм кёп башха  алимле кеслерини китапларында таулуланы юслеринден сейир шартланы басмалайдыла.  

Битикле

Газаланы Исхакъ, жаннетли болсун, бир да болмагъанча тенгликни жюрютген, огъурлу, миллетим деген адам болгъанды. Ол Огъары Чегемде туугъанды, 1958 жылда сюргюнден къайтхандан сора жюзжыллыкъ эллилерини Эдокъланы Ибрахимни, Тёппеланы Ахматны, Газаланы Къанатны, Къудайланы Кабишни, Айтекланы Жашыуну, Жабелланы Муханы, Къалабекланы Исхакъны, Мырзаланы Хамзатны, Келеметланы Дадашны, Жабелла¬ны Ануарны тауушлукъ хапарларына, сейирлик жырларына, ала айтхан аламат таурухлагъа тынгылай, Чегем эллени тарыхларыны юсюнден оюм эте, бир талай шарт жыйышдыра тургъанды.

Батыр уланны сёзю бла иши бир болгъандыла

Уллу Хорламны 75-жыллыгъына

Макытланы Исхакъ эмда аны тёрт жашы – Юсюп, Сафар, Магомет, Жагъафар – Уллу Ата журт урушха къатышхандыла. Хапарыбыз а Магометни юсюнденди. Аны жигитлигини юсюнден а ма бу шартла шагъатлыкъ этедиле:

ЖАННГАН ЖЕРНИ ЖИГИТИ

                     Уллу Хорламны 75-жыллыгъына
             Къулбайланы Алийни «Кишилик сыналгъанда» деген китабындан

Кючмезланы Абдулланы юсюнден хапарны мен биринчи кере 1943 жылда эшитгенме. Аны кичи къарындашы Шагъабан бла мен Къабарты-Малкъар къырал пединститутну хазырлаучу курсларында окъуй эдик. Абдулла анга письмо бла бирге фронтда чыкъгъан газетни жиберген эди. Газетни аты эсимде тюйюлдю. Биз, студентле, аны къолдан къолгъа бере, бир тизгинин къоймай окъудукъ. Жерлешибизни кишилигини, жигитлигини юсюнден айтыла эди анда. Къууандыкъ, ёхтемлендик таулу жашны къыралыбызгъа къоркъуу тюшгенде аны къоруулагъанланы ал сатырында болгъанына. Къайдан биллик эдик биз кёп бармай Кючмез улуну къара къагъыты келлигин?

Халкъыбызда эрттеден жюрюген дарманла

Къайсы халкъны да бети, акъылманлыгъы аны бурун заманладан бери келген культурасына, табийгъатны байлыгъын хайырлана билгенине кёре ачылады. Бурун заманлада окъуулары, жазыу усталыкълары болмагъан таулула алгъын кеслерине къаллай дарманла этип бакъгъандыла? Ма аны юсюнден Зокаланы Зейтун сейир хапар жазгъан эди газетибизге. Аны бла сизни да шагъырей этерге сюебиз.

 

Кёкден тюшген «къонакъ» тереннге кете барады

Къудуретибизни жашырынлыкълары
1978 жылда Москвада дорбунланы тинтиучю алимле Алексей бла Татьяна Ивановла эмда аллай башха усталадан бири Владимир Киселёв   Малкъаргъа келедиле. Ала карстовый дорбунла излеп кёп айланнгандыла. Ол заманда Къабарты-Малкъар спелеологлагъа болмагъанча тап жер эди ишлерин бардырыргъа.

Малкъар халкъны политиклери: революциядан, шёндюгю кезиуге дери

Малкъар халкъны ахшы, фахмулу адамлары  совет къырал тохташхан кюнден башлап  бюгюннге дери да кеслерини атларын законла чыгъарыучу, аланы толтуруучу органлада белгили этгендиле. 

Жигерлиги эм къайгъырыулугъу бла уллу хурмет тапханды

                                                                     КъМР-ни Къыраллыгъыны кюнюне
Мен «Заман» газетге (ол кезиуде аны аты «Коммунизмге жол эди») ишлерге келгенимде, Шауаланы Миналдан культура бёлюмню таматасы эди. Ол олтургъан кабинетге барыргъа, аны бла ушакъ этерге бек сюйюучю эдим. Кёпню кёрген,кёпню билгеннге тынгылагъан бек хычыуун кёрюннгенди манга. Атаккуланы Хафисатны юсюнден да биринчи андан эшитгенме. Бир кюн а аны кесим да кёргенме, Миналданнга къонакъгъа келип.

Малкъарлы жаш - тенгизчи жаяу аскер взводну командири

                                                                        Уллу Хорламны 75 жыллыгъына
                                         Къулбайланы Алийни «Кишилик сыналгъанда» деген китабындан 

Тенгизчи жаяу аскерчилени жигитликлерини юсюнден кёп китапла жазылгъандыла, кинофильмле салыннгандыла. Урушну бек къыйын жерлерине тенгизчи жаяу аскер бригадаланы жиберип болгъандыла.

Бахсан

Бахсан тау жамауат  Бахсан сууну жагъасында орналгъанды, аны  къыбыладан къоншусу Сванетияды, шималдан – Къабарты, кюнбатышдан -  Чегем, кюнчыгъышдан – Къарачай. 

Страницы

Подписка на RSS - Тарых