Тарых

Мутхуз кюнлерибиз жарыкъ болдула, насып, къууанч да келди

Малкъар халкъны къыраллыгъы къайтарылгъан кюннге

                         Огъурлу жыл,
                         Насыплы жыл,
                         Къууанчлы жыл.
                         Халкъым аллына 
                         Баргъан жыл…

Бу тизгинлени Макытланы Сафар 1957 жылда малкъар халкъны къыраллыгъы къайтарылгъан заманда жазгъанды. Ол  керти да  огъурлу, насыплы, къууанчлы жыл эди таулулагъа.  Ма ол  кюнлени терк-терк эсгериучю эди Макыт улу. Бизни ушакъларыбыздан биринде ол былай хапар  айтхан эди:
Артха, Кавказгъа 

                                              

Бир юйюрден алты жигит

Уллу Ата журт урушха къатышхан таулуланы юслеринден айтханда, бир юйден юч, тёрт, беш къарындаш къазауатха кетгенлери болгъандыла. Аланы кёбюсю къайтмагъандыла. Диналаны Иссаны да жети жашындан алтысы  чакъырылгъан эди фронтха: Хасан, Алий, Хусей, Ахмат, Сафар, Шарапий. Жаланда гитчелери – Ханапий – къалгъан эди урушха къатышмай. Ол да – жыл саны жетмей.

Тюзлюкге ийнаныулукъ, жюрек халаллыкъ, иш кёллюлюк болушхандыла бизге жокъ болуп къалмазгъа

              Малкъар халкъны къыраллыгъы къайтарылгъан кюннге
   
    Журналист  В. Богдановну  Чеченланы  Шамиль бла бу ушагъы 1987 жылда «Век ХХ и мир» деген журналда басмаланнган эди. Биз а малкъар тилге  кёчюрюп беребиз.
    

Суусаплыкъ

Тюз да аланы сакълап тургъанча, бери жетген кюнлерини экинчи эрттенлигинде Асланланы юйлерине бир уллу санлы киши кирип келди. Алыкъа жыйышдырылмай, мюйюшледе тёгюлюп тургъан хапчюклеге да кёз жетдире, жукъ да айтмай, бир кесек сюелди. Сора Аслан аны бетине тюрслеп къарагъанын эслеп:

Къууанчлы тюбешиуле

1951 жылда кюз артында мен, ВЛКСМ-ни Ара Комитетинде Къазахстанны бла Орта Азияны республикаларыны комсомол организацияларыны секторуну таматасы болуп ишлегенимде, жыйырма кюннге Къыргъыз ССР-ге командировкагъа баргъан эдим. Бизни самолётубуз республиканы ара шахары Фрунзени аэропортунда къоннганда, кюн, кёкню къыйырын къызартып, батаргъа жууукълашхан эди.

Палах желге жыкъдырмай

Ол эрттенликде шауурдатчы жашчыкъла бла къызчыкъла кеслерини устазлары Улбашланы Наныуну къызы Фатиматха жаз башыны биринчи саугъасын – тау гюллени – берир сагъатда, эллилени Зына ёзенине эндирип, автомашиналагъа миндирдиле…

Онбешкюнлюк "солуу" онюч жылгъа созулгъан эди

Къыркъ тёртюнчю жылда февральны экинчи жарымында бизни, Къабарты-Малкъар къырал пединститутну биринчи курсунда окъугъан малкъарлы студентлени, онбеш кюннге солургъа барыгъыз деп, къолубузгъа справка маталлы бир къагъытчыкъланы да тутдуруп, юйюбюзге ашырдыла. Таулуланы, къабартылыланы да кёчюрген этерикдиле деген хапарны ары дери да эшитген эдик. Ич аскерледе къуллукъ этген бир подполковник таныш тиширыуундан айтдыргъан эди Черкесланы Мариямгъа. Мариям а ол тиширыуну юйюнде фатарда жашай эди. Бу къызчыкъны, дегенди подполков¬ник, айт да, юйлерине кетмеге къой, нёгерлерине да билдирсин.

Ыннаны туудукъларына осуяты

Къыркъынчы жылланы башында Темирбекланы Алийни бла аны юй бийчеси Кемилятны юйюрю мамыр жашауну монглугъуна къууана жашай эди.
Алай тауусулмагъан насып хазна бола болмаз. Бу юйюрге да ол къысха болжал бла берилген кёре эдим. Уллу Ата журт уруш, битеу совет халкъныча, Алийни бла Кемилятны толу юйюрлерини тынчлыгъын да алды. Эки жашы, юч киеую да бир бири ызларындан урушха кетдиле, къызла, къарындашларыны орунларына къалып, колхозда бичен чалдыла, мал кютдюле. Атаны бла ананы алгъыннгы мол жюреклери къайгъыдан толду. Ала, почтачы арбазларына айланса, къачып, бугъа башладыла. Нек десегиз, ол кюнледе кьара къайгьы кёплени эшиклерин къагъа эди.

Малкъар халкъ туугъан жеринден зор бла кёчюрюлгенли – 75 жыл

 Къыйынлыкълагъа бой салмай
 
Ма алай болгъанды таулу халкъны кёп ёмюрледен бери келиую. Къадарыны жюгю не ауур болса да, таулу не заманда да тёзюмлюкню бла чыдамлыкъны кесине нёгер эталгъанды. Кёчгюнчю жыллада да жигерлиги бла хорлагъанды зорлукъну. Алтмыш жыл артда къалгъан эсе да, ол заман кесин билдиргенлей, жюреклени аурутханлай турады. Аны сынамагъан а хазна таулу юйюр тапмазса.
 

Жашаугъа къайтаргъан къагъыт

Заман  саргъалтхан  тёрт  бюкленнген къагъыт   Хачаланы Лизагъа ол неден да багъалы болгъанды. «Ол манга юйюрюмю къайтаргъанча кёрюнеди»,  – дейди, аны кесине къыса.  

Страницы

Подписка на RSS - Тарых